قال الرضا عليه السلام : مشيته واسمه وصفته وما أشبه ذلك . شرح اين كلامِ حقيقت نظام وكشف اين عبارت معجز آيت آن است كه مراتب كليه حقيقت وجود در مذاق أرباب ذوق وشهود ، معدود ومحدود است ؛ زيرا كه حقيقت وجود در مرحلهء صرافت ومحوضت ، حضرت احديت است كه هيچ اسمى ووصفى در آن مرحله نيست وآن مرتبهء عما وحقيقة الحقائق / 34 / وجمع الجمع است وبا جميع اشياى مترتّبهء لازمه از كلى وجزئي كه مسمّا به اسما وصفات است ، حضرت الهيت وواحديت ومقام جمع است .
واين به اعتبار آن كه مظاهر اسما [ را ] كه حقايق واعياناند به كلمات استعدادي ايشان مىرساند ، مرتبهء ربوبيت است ودر مقام رحمت عامّه ولحاظ اطلاق ، هويّت ساريه است . ودر مرتبه صور عمليه مسمّاست به اسم باطنِ مطلق واوّل وعليم وربِّ اعيانِ ثابته ودر مرتبهء تعلق به كليات اسم رحمن دارد وآن رب عقل اوّل است كه لوح قضا وامّ الكتاب وقلم اعلاست . ودر مرحلهء تجلى به كليات تفضيلًا اسم رحيم دارد كه رب نفس كل است ولوح قدر كه آن لوح محفوظ است وكتاب مبين وبا صور مفصّلهء جزئيهء متغيّره اسم حىّ ومثبت ومحيى ومميت دارد كه رب نفس منطبعه است در جسم كلى كه مسمّا به لوح محو واثبات است .
وچون ذات وجود مأخوذ باشد به شرط قابليت صور نوعيهء روحانية وجسمانية اسم قابل دارد كه رب هيولاى كليه است وكتاب مسطور ورقّ منشور خوانند . ودر مرحلهء تأثير آثار وافاضهء أنوار اسم أو فاعل است كه مسمّا به موجد وخالق وقدير [ است ] كه ربّ طبيعت كليه است . ودر مرحلهء تجرد وروحانيت ، عليم ومدبر اسم اوست كه رب عقول ونفوس ناطقه است وآنچه حكما آن را نفس مجردهء ناطقه دانند ، عرفا آن را قلب خوانند هرگاه كليات در أو مفصل مشهود باشد . ونفس در نزد ايشان نفس منطبعهء حيواني است وبه شرط تجلى در صور حسيهء غيبيه / 35 / اسم مصوّر دارد وربّ عالم خيال مطلق ومقيد است وبا تجلى در صور حسيّه شهاديه اسم ظاهر مطلق واسم آخر دارد ورب عالم ملك است از سما تا ثرا . ومرتبهء انسان كامل عبارت است از جمع جميع مراتب الهى وكونى وآن را مرتبهء عما خوانند كه مشابه مرتبهء
ميراث حديث شيعه — صفحة 280
مساهمون: مهدى مهريزى
ص٢٨٠