- كه در ذيل روايت به ولايت و خمس معنا شده است - ناخشنودند . « 1 »
12 . همچنين روايتى كه طبق آن ، لفظ « بمحمد » در اثناى قرائت و به منظور تفسير آيه ، افزوده شده است .
كلينى از محمد بن خالد روايت كرده كه امام صادق عليه السّلام چنين قرائت نمود :
« وَ كُنْتُمْ عَلى شَفا حُفْرَةٍ مِنَ النَّارِ فَأَنْقَذَكُمْ مِنْها
« 2 » بمحمد » و فرمود : « به خدا سوگند جبرئيل آن را بر محمد صلّى اللّه عليه و آله به همين شكل فرو فرستاد » . « 3 »
شكى نيست كه مقصود امام عليه السّلام اين بوده كه سبب اصلى براى نجات مردم از هلاكت ، پيامبر صلّى اللّه عليه و آله بوده است ؛ پس اين افزودگى از باب تفسير بوده است نه چيز ديگر . مقصود از اينكه بدين شكل نازل شده است ، بيان شأن و مناسبتى است كه باعث نزول آن شده است ؛ نه آنكه امام خواسته باشد بگويد : اين لفظ جزو آيه بوده است .
13 . روايتى كه كلينى از ابو بصير نقل كرده است و مىتواند شاهدى بر اين مدعا باشد كه مقصود از اين فزونىها ، بيان شأن نزول و تفسير آيات است . وى در ذيل آيهء شريفهء :
« فَسَتَعْلَمُونَ مَنْ هُوَ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ »
« 4 » آورده است كه امام صادق عليه السّلام در مقام تفسير ، پس از تلاوت اين آيه فرموده است : « يا معشر المكذبين حيث أنبأتكم رسالة ربّي في ولاية علي و الأئمّة من بعده من هو في ضلال مبين ؟ » ؛ يعنى اى گروه تكذيب كنندگان هنگامى كه بر شما رسالت خداى خود دربارهء ولايت على و امامان پس از او را فرو خواندم دانستيد كه چه كسى در گمراهى آشكار است ؟ و در ادامه فرموده است : « چنين نازل شده است » . « 5 » بدون ترديد مقصود امام آن نبوده كه اين بيان و تفسير جزئى از وحى قرآنى بوده است بلكه نظر امام اين بوده كه در شأن او نازل شده است . علامه مجلسى - پس از ضعيف شمردن سند روايت - گفته است : « تأويل اين روايت ، چنان كه دربارهء روايات مشابه گفته شد ، چنين است كه منظور ، تفسير و
هامش
( 1 ) . علامه مجلسى در توجيه اين تأويل توضيح مفصلى آورده است . ر . ك : مرآة العقول ، ج 5 ، ص 50 - 48 .
( 2 ) . آل عمران 3 : 103 .
( 3 ) . الكافى ، ج 8 ، ص 183 ، شمارهء 208 .
( 4 ) . « به زودى خواهيد دانست كه چه كسى در گمراهى آشكار است » . ملك 67 : 29 .
( 5 ) . الكافى ، ج 1 ، ص 421 ، شمارهء 45 .