شريفهء
« فَأَبى أَكْثَرُ النَّاسِ »
فرمود : « بولاية علي » ؛ آنگاه تلاوت نمود :
« إِلَّا كُفُوراً »
« 1 » سپس فرمود : « جبرئيل اين آيه را چنين فرو فرستاد » . « 2 » يعنى اين شأن نزول آيه است و آيه با اين معنا نازل شده است ؛ چنان كه مولى محسن فيض دربارهء امثال اين گونه تعابير ، همين نكته را اثبات كرده و گفته است : « شايد مراد اين است كه اين زيادات بهعنوان تفسير و برگرفته از وحى ثبت شده است ، نه آنكه جزو قرآن بوده باشد » . مىگويد :
« پس در رواياتى كه از شنيدن حروفى بر خلاف قرائت متداول مردم سخن به ميان آمده است ، مقصود ، حروفى است كه الفاظ قرآن را تفسير و تبيين نموده است و اين تفسير با وحى ؛ يعنى از روى دانش مستند به وحى به دست آمده است » « 3 » و به همين دليل ، كسى جز اهل بيت آن را نمىداند . آنگاه به اين روايت از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله استشهاد كرده است : « اگر مردم قرآن را همانگونه كه نازل شده است قرائت كنند هرگز بين دو نفر ايشان اختلاف نمىافتد » . مىگويد : « و اين ، به صحت تأويلى كه دربارهء اين روايات گفتهايم اشاره مىكند » .
پس معناى روايت چنين است : اگر ايشان قرآن را براساس هدايت اهل وحى تفسير مىكردند و طبق هواها و آراى خود آن را تفسير نمىنمودند هرگز در آن اختلاف نمىكردند ؛ زيرا اختلاف ، در سرچشمهء وحدت و يگانگى راه ندارد . سخن مرحوم فيض تحقيق زيبايى است كه شايستهء صاحبان بصيرت در دين است نه آنان كه دوستدار سخن گزافند .
9 . فيض ، همچنين روايت كرده است : امام عليه السّلام ذيل آيهء شريفه
« فَلَنُذِيقَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا »
گفته است : « بولاية علي عليه السّلام » آنگاه بقيهء آيه را تلاوت نموده است ؛ يعنى
« عَذاباً شَدِيداً » .
« 4 »
10 . از هيثم بن عروهء تميمى - به سندى كه مشهور آن را به اين دليل كه سهل بن زياد در ميان آن آمده است تضعيف كردهاند - روايت شده كه گفت : « از امام
هامش
( 1 ) . اسراء 17 : 89 .
( 2 ) . الكافى ، ج 1 ، ص 425 ، شمارهء 64 .
( 3 ) . الوافى ، مجلد 2 ، ج 5 ، ص 273 و 274 .
( 4 ) . فصّلت 41 : 27 . ر . ك : الكافى ، ج 1 ، ص 421 ، شماره 45 .