صادق عليه السّلام دربارهء آيهء وضو « 1 » و مسح پشت دست تا آرنجها پرسيدم . فرمود : تنزيل آن چنين نيست ، بلكه چنين بوده است : فاغسلوا وجوهكم و أيديكم من المرافق ، آنگاه امام دست خود را از آرنج تا سر انگشتان كشيدند » ؛ « 2 » يعنى مقصود از تنزيل آيه ارادهء اين معنا نيست . بلكه مقصود ، شستن از آرنج است . علامهء مجلسى مىگويد :
« مقصود از سخن امام يعنى عبارت « هكذا تنزيلها » مفاد و معناى آن است ؛ به اين معنا كه مقصود از لفظ « إلى » در آيه « من » بوده است . يا معناى « إلى » در آيه ، پايان موضوع شستن است نه خود شستن ؛ پس ، از آيه ، ابتداى شستن به دست نمىآيد و اين سنّت است كه بيان مىكند آغاز شستن ، از آرنج است . « 3 »
شكى نيست كه « إلى » در آيه براى تحديد [ - مشخص نمودن محدودهء ] شستن است ، نه بيان كيفيّت شستن . بنابراين لازم است شستن منطبق با متعارف و از آرنج باشد ؛ چنان كه در سنّت آمده است . افزون بر اينكه قرائت « من » به جاى « الى » در آيه متعارف نيست ؛ بنابراين احتمال آن در نهايت دورى است . اگر همچنين باشد ، مسألهء قرائت غير از مسألهء تحريف است .
11 . همچنين رواياتى كه در آنها عبارت « في عليّ » در موارد گوناگونى جزو آيات به حساب آمده و به آنها افزوده شده است ؛ كه مقصود همهء آنها ، بيان بارزترين مصداق آيه است نه اينكه متن وحى چنين بوده باشد .
از جمله روايتى است كه كلينى با اسنادى ضعيف از عبد الرحمان بن كثير روايت كرده است : دربارهء آيهء شريفهء
« ذلِكَ بِأَنَّهُمْ قالُوا لِلَّذِينَ كَرِهُوا ما نَزَّلَ اللَّهُ سَنُطِيعُكُمْ فِي بَعْضِ الْأَمْرِ »
« 4 » از امام صادق عليه السّلام پرسيدم . فرمود : به خدا قسم اين آيه دربارهء آن دو و پيروانشان نازل شده است و آن سخن خداوند متعال است كه آن را توسط جبرئيل بر محمد صلّى اللّه عليه و آله نازل كرد
« ذلِكَ بِأَنَّهُمْ قالُوا لِلَّذِينَ كَرِهُوا ما نَزَّلَ اللَّهُ
- في علي -
سَنُطِيعُكُمْ فِي بَعْضِ الْأَمْرِ »
« 5 » و معلوم است كه لفظ « في علي » براى بيان مورد نزول آيه است كه باعث خشم منافقان شده ؛ يعنى ايشان از آنچه خداوند دربارهء على عليه السّلام نازل كرده
هامش
( 1 ) . مقصود آيهء 6 سورهء مائده است .
( 2 ) . الكافى ، ج 3 ، ص 28 ، شمارهء 5 .
( 3 ) . مرآة العقول ، ج 13 ، ص 93 .
( 4 ) . محمد 47 : 26 .
( 5 ) . الكافى ، ج 1 ، ص 420 و 421 ، شمارهء 43 .