ولى امر مسلمين به مقاومت برخيزد تطبيق نموده است . طبق اين روايت ، آن امام ، آيه مذكور را چنين قرائت كرده است : « و لو انّا كتبنا عليهم أن اقتلوا أنفسكم و سلّموا - للامام - تسليما أو اخرجوا من دياركم - رضا له - ما فعلوه إلّا قليل منهم و لو أنّ أهل الخلاف ( كه به جاى « و لو أنّهم » و براى توضيح ضمير آمده است ) فعلوا ما يوعظون به لكان خيرا لهم و أشدّ تثبيتا » « 1 » . در اين حديث ، نكتهء دقيقى است : قتل نفس كنايه از خضوع و تن در دادن به رهبرى ولى امر و خروج از كاشانه كنايه از ترك لذتهاى نفسانى است كه آن را به مثابه يك دژ گرفته است . شخصى كه چنين خاضع باشد و به امر ولى امر تن در دهد ، بدين طريق از مردم راضى است و در تحكيم ارادهء الهى خواهد كوشيد .
5 . كلينى همچنين از ابو بصير نقل مىكند كه امام صادق عليه السّلام در ذيل آيهء شريفه
« وَ إِنْ تَلْوُوا أَوْ تُعْرِضُوا »
« 2 » فرموده است : « إن تلووا الأمر و تعرضوا عمّا أمرتم به فإنّ اللّه كان بما تعلمون خبيرا » . « 3 » محدّث نورى - كه با ذكر اين حديث ، بر تحريف استدلال كرده است - خود اعتراف كرده كه ظاهر روايت تفسير است ؛ ولى با اصرار بر توهم پيشين خود پنداشته است كه اين آيه ، به تحريف نظر دارد و در توجيه آن گفته است :
« شايد سهو القلم ( اشتباه كاتبان قرآن ) باشد » . « 4 »
6 . از ابو ربيع شامى روايت شده كه گفت : در خصوص آيهء شريفه
« وَ ما تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَةٍ إِلَّا يَعْلَمُها وَ لا حَبَّةٍ فِي ظُلُماتِ الْأَرْضِ وَ لا رَطْبٍ وَ لا يابِسٍ إِلَّا فِي كِتابٍ مُبِينٍ »
« 5 » از امام صادق عليه السّلام پرسيدم . حضرت فرمود : « الورقة ، السقط ، و الحبّة : الولد ؛ و ظلمات الأرض : الأرحام ؛ و الرطب : ما يحيي من الناس ؛ و اليابس : ما يقبض و كلّ ذلك في إمام مبين ؛ « 6 » ورقه : سقط است و حبه فرزند ؛ و تاريكىهاى زمين ، رحم زنان ؛ و رطب چيزى است كه مردمان به آن حيات مىيابند ؛ و يابس چيزى است كه رحم آن را باز
هامش
( 1 ) . الكافى ، ج 8 ، ص 184 ، شماره 210 .
( 2 ) . نساء 4 : 135 .
( 3 ) . الكافى ، ج 1 ، ص 421 ، شماره 45 .
( 4 ) . فصل الخطاب ، ص 276 .
( 5 ) . « هيچ برگى فرو نمىافتد مگر آنكه خداى از آن آگاه است و هيچ دانهاى در تاريكىهاى زمين و هيچ تر و خشكى نيست مگر آنكه در كتابى آشكار ثبت است » . انعام 6 : 59 .
( 6 ) . الكافى ، ج 8 ، ص 249 ، شماره 349 .