« كارهاى نيكوبد را انجام مىدهند » كه معنايى ناراست است و عايشه ، به همين دليل ، مىپنداشت اين آيه در شأن گناهكاران وارد شده است ؛ بنابراين از پيامبر سؤال كرد و گفت : آيا [ مراد آيه ، ] كسى است كه سرقت مىكند و مرتكب زنا مىشود و شراب مىنوشد و [ درعينحال ] از خدا بيمناكم است ؟ پيامبر صلّى اللّه عليه و آله او را از اين گمان ناروا بازداشت و فرمود : « اى عايشه چنين نيست ؛ بلكه او كسى است كه روزه مىگيرد ، نماز به پا مىدارد ، و صدقه مىدهد و از خدا بيمناك است » ؛ يعنى به خود فريفته نيست . « 1 » آرى ، آنچه مورد اعتماد است همان قرائت ممدود است كه جمهور مسلمانان نيز برآنند .
21 . خطا در اجتهاد
به ابن عباس نسبت دادهاند كه شكل صحيح آيهء شريفهء
« حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا وَ تُسَلِّمُوا عَلى أَهْلِها »
« 2 » چنين بوده است « حتّى تستأذنوا و تسلّموا . . . » و كاتبان به اشتباه آن را به صورت پيشين نوشتهاند .
طبرى نيز آن را به همين وجه در تفسير خود آورده است و حاكم آن را طبق شيوهء بخارى و مسلم دانسته است . « 3 » در پندار مدعى ، شرط دخول در خانه إذن خواستن است امّا استيناس ( انس گرفتن ) پس از ورود حاصل مىگردد . غافل از اينكه در تعبير به استيناس به جاى استيذان ، نكتهء دقيقى نهفته است : آنكه اذن مىطلبد هر گاه با تمايل و خوشرويى اهل خانه مواجه نشود ، شايسته نيست داخل خانه شود چون ممكن است اذن آنان از روى تعارف و رودربايستى صادر شده باشد ؛ اما وقتى از آنان رضايت و ميل قلبى مشاهده كرد ، مىتواند با آسودگى خاطر داخل شود . و اين نكته نمىبايست بر شخصى آگاه به ظرافتهاى كلام مانند ابن عباس مخفى مانده باشد .
هامش
( 1 ) . الاتقان ، ج 4 ، ص 238 .
( 2 ) . نور 24 : 27 .
( 3 ) . جامع البيان ، ج 18 ، ص 87 . مستدرك حاكم ، ج 2 ، ص 396 .