14 . دو دعاى قنوت
از ديگر نسبتهاى ناروايى كه متوجه اين صحابى بزرگ ( ابىّ ) كردهاند افزودن دو سوره ، موسوم به « خلع » و « حفد » « 1 » در آخر مصحف خود است .
به نظر مىرسد كه اين دو - در صورت درستى سند - دعاهايى بوده است كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله آنها را در قنوت نمازهاى خود مىخوانده است و ابىّ آنها را بر حسب عادت كه بعضى از دعاها را در آخر مصحف مىآوردند ، در آخر مصحف خود نگاشته است .
به نظر نمىرسد ابىّ چنين اعتقادى داشته و عبارات مذكور را سورههاى قرآن دانسته باشد ؛ بهويژه آنكه نظم و ساختار آنها با ساختار قرآن هيچ مناسبتى ندارد و نمىتوان پذيرفت كه اين ناسازگارى بر كسى چون ابىّ مخفى مانده باشد .
ابو عبيد از ابن سيرين روايت مىكند كه : « ابىّ بن كعب در مصحف خود فاتحه و معوذّتين و « اللّهمّ إنّا نستعينك . . . » و « اللّهم إيّاك نعبد . . . » را نگاشت ، امّا ابن مسعود آنها را واگذاشت و عثمان از ميان آنها فاتحه و معوذتين را در مصاحف ثبت نمود » .
جلال الدين سيوطى مىگويد : « ابىّ دعاى خلع و حفد را در آخر مصحف خود نگاشت » « 2 » اما اينكه ابن مسعود هيچكدام را در مصحف خود نياورد بدين جهت بود كه سورهء حمد را عدل و برابر با قرآن مىدانست نه از خود قرآن ، و معوذتين را مثل حفد و خلع دو دعا مىدانست . « 3 »
اما در روزگار عثمان ، هيأتى كه از طرف او مسؤوليّت جمع كردن قرآن را داشتند ، آن چه را كه از قرآن بود نوشتند و مابقى را واگذاشتند ؛ اين كار ، خود دليل آن است كه خلع و حفد به دعا بودن مشهور بوده است .
15 . از سوره برائت فقط يك چهارم آن باقىمانده است
مالك بن انس مىپنداشت كه سورهء برائت معادل سورهء بقره بوده و بسمله و آيات ديگرى از آغاز آن حذف شده است .
هامش
( 1 ) . براى اطلاع بيشتر ر . ك : التمهيد ، ج 1 ، ص 323 .
( 2 ) . الاتقان ، ج 1 ، ص 184 .
( 3 ) . ر . ك : التمهيد ، ج 1 ، ص 314 - 313 .