جلال الدين سيوطى مىگويد : « مالك مىگفت : چون آغاز سورهء برائت حذف شد بسمله نيز با آن ساقط گشت و بر ما روشن است كه سورهء برائت همسنگ سورهء بقره بوده است » . « 1 »
حاكم - كه سند اين حديث را صحيح مىداند - از حذيفة بن يمان صحابى بزرگوار روايت كرده است كه گفت : « آنچه شما تلاوت مىكنيد ربع سورهء برائت است ؛ همان كه شما آن را سورهء توبه مىناميد در حالىكه سورهء عذاب است » . « 2 »
در روايتى ديگر چنين آمده است : « آنچه شما سورهء توبه مىناميد ، سورهء عذاب است . به خدا قسم احدى را وانگذاشته مگر آنكه او را مورد نكوهش قرار داده است و شما فقط يك چهارم آن را مىخوانيد » . « 3 »
چه نيكو گفتهاند « دروغگو حافظه ندارد » . سورهء برائت كه مشتمل بر 129 آيه است ، نصف سورهء بقره است كه 286 آيه دارد . اولا چگونه اين مطلب بر كسانى چون حذيفه و مالك مخفى مانده است كه ادعا كردهاند آنچه شما امروز مىخوانيد ربع سورهء بقره است . ثانيا كدام اسامى است كه در اين سوره ساقط شده است ؟ اسامى مشركين است يا منافقين ؟ اين حذف كى صورت گرفته است ؟ در زمان حيات پيامبر يا پس از وفات ايشان ؟ چه كسى جرأت كرد آنها را حذف كند ؟
آيا مشركان كه از بين رفته بودند چنين كارى كردند ؟ يا منافقين كه همواره از ترس رسوا شدن در هراس بسر مىبردند ؟ ثالثا اگر سورهء برائت در زمان حذيفه به اين درازا بوده است مىبايست از جمله سورههاى بلند قرآن به حساب آيد و ديگر عثمان در عذرتراشى براى اينكه چرا آن را پس از سورهء انفال قرار داد نياز نداشت بگويد : آخرين سورهاى بود كه بر پيامبر صلّى اللّه عليه و آله نازل شد و داستان آن شبيه داستان سورهء انفال بود ؛ لذا پنداشتم كه جزو سورهء انفال است . . . « 4 » رابعا حذيفه از نخستين كسانى است كه براى يكسان و يكدست شدن مصاحف كوشيد . او بود كه عثمان را واداشت به اين كار اقدام نمايد . « 5 » با اين حال چگونه ممكن است آشكارا سخن
هامش
( 1 ) . الاتقان ، ج 1 ، ص 184 .
( 2 ) . مستدرك حاكم ، ج 2 ، ص 331 - 330 .
( 3 ) . الدّر المنثور ، ج 3 ، ص 208 .
( 4 ) . ر . ك : مستدرك حاكم ، ج 2 ، ص 330 .
( 5 ) . براى توضيح بيشتر ر . ك : التمهيد ، ج 1 ، ص 335 به بعد .