اين نظريه به احمد بن حنبل نيز نسبت داده شده ، چنان كه كه بعضى ناقلين ، نظريهء اول را به وى نسبت دادهاند . « 1 »
در اين مورد نظريهء سومى هم وجود دارد كه گروهى از علما مانند مالك و ابوعمر و يعقوب معتقدند كه « بسم الله » يك آيه مستقلى است و جزء هيچيك از سورههاى قرآن حتى جزء سورء حمد هم نيست و اين آيه براى تيمّن و تبرّك در موقع آغاز نمودن سورههاى قرآن و اينكه در ميان سورهها فاصله باشد و آنها را از همديگر جدا سازد ، خوانده مىشود و به طور مستقل ، بدون اينكه به يك سورهء خاصى وابستگى داشته باشد ، نازل گرديده است .
اين نظريه در ميان حنفىها بسيار شهرت دارد ، ولى اكثر آنان با داشتن اين نظريه ، تلاوت آن را در نماز قبل از سورهء حمد واجب مىدانند ، چنان كه « زاهدى » از مجتبى نقل مىكند كه مىگفت ، بنا به نقل صحيح ابوحنيفه خواندن « بسم الله » را در تمام ركعات نماز واجب مىدانسته است . « 2 »
به عقيدهء مالك ، خواندن « بسم الله » در نماز فى حد نفسه كراهت دارد ولى به منظور حفظ اتحاد و عدم مخالفت با افكار و آرا ، مسلمين كه اكثر علما خواندن آن را در نماز واجب مىدانند ، خواندن آن را خوب و مستحسن دانسته است . « 3 »
نظريه صحيح و دلائل آن
البته در اين مسئله اقوال و نظريههاى شاذّ و غير معروف ديگرى نيز وجود دارد كه نقل آنها چندان فايدهاى ندارد و نظريه صحيح در ميان اقوال و آرا سه گانه
هامش
( 1 ) . تفسير آلوسى 1 / 39
( 2 ) . تفسير آلوسى 1 / 39
( 3 ) . الفقه على المذهب الاربعه 1 / 257 .