رحمت او از صفات دائمى و لوازم ذاتش مىباشد و از ذات او منفك نمىگردد چون بعضى از مفسرين به اين نكته علمى و ادبى - كه كلمه رحمان به وسعت رحمت و كلمهء رحيم به لازمهء ذات الهى بودن آن دلالت دارد - توجه نكردهاند ، بناچار در تفاوت رحمان و رحيم راه ديگرى پيموده و چنين تصور نمودهاند كه كلمه رحمان از نظر معنى وسيعتر از كلمه « رحيم » است و اين گفتار را بدين گونه توجيه و تعليل كردهاند كه : زيادت مبانى و حروف به زيادت معنى و وسعت آن دلالت دارد ، ولى اين دليل بسيار مضحك و خندهآور است ، زيرا دلالت كلمات ، تابع چگونگى وضع و نحوهء ساختار آنهاست و هيچ ارتباطى به كثرت و قلت حروف ندارد و چه بسا الفاظى وجود دارد كه حروف آنها كم ولى معناى آنها زياد است و بالعكس ، الفاظ و كلماتى وجود دارد كه از نظر حروف ، زياد ولى از نظر مفهوم و معنا ، بسيار تنگ و محدود است .
مثلًا كلمه « حَذَر » بر وزن « فَعِل » با كسر عين دلالت بر مبالغه و زيادت دارد كه به معناى خيلى ترسو است ولى در كلمهء « حاذر » اين مبالغه و زيادت وجود ندارد ، در صورتى كه يك حرف بيشتر از كلمه « حذر » را دارا است و چه بسا الفاظى كه « مجرد » و « مزيد فيه » آنها هر دو به يك معنى است ، مانند « ضَرَّ » و « اضَرَّ » كه هر دو به معناى ضرر كرد مىباشند .
همهء آنچه دربارهء كلمهء « رحيم » بعد از كلمه « رحمان » گفتيم ، در صورتى است كه « رحمان » در معناى اشتقاقى و لغوى خود استعمال گردد و اما اگر در معناى اسمى و به صورت لقب خاص ذات مقدس استعمال شود ، چنان كه قبلًا اين مطلب را ثابت نموديم ، در اين صورت مسير بحث و گفتار عوض مىشود و بايد گفت : علت تعقيب رحمان با كلمهء رحيم اضافه بر آنچه گفته شد ، اين است كه معلوم شود ، علت نقل رحمان از معناى لغويش و لقب خاص پروردگار قرار دادن آن ، همان وسعت رحمت و غايت مهربانى او است .
بيان در علوم و مسائل كلى قرآن ( فارسى ) — صفحة 753
مساهمون: السيد الخوئي
ص٧٥٣