و در آيات متعددى از قرآن ، خداوند مهربان به بندگان خويش تذكر مىدهد كه از او طلب رحمت و مغفرت كنند .
« وَ قُل رَّبِّ اغْفِرْ وَ ارْحَمْ وَ أَنتَ خَيْرُ الرَّاحِمِينَ » . ( سورهء مؤمنون / 118 )
« بگو : پروردگارا ! مرا ببخشاى و رحمم كن و تو بهترين رحمكنندگانى . »
اكثر مفسرين و بعضى از لغويين گفتهاند كه صيغهء « رحمن » مبالغه در رحمت است و اين مطلب در مورد كلمهء « رحمان » درست است ، اعم از اينكه هيئت تركيبى آن در مبالغه استعمال شود يا نه ، زيرا كلمهء « الرّحمان » در تمام موارد به طور مطلق و بدون قيد استعمال شده است و اين نوع استعمال ، حاكى از عموميّت ، وسعت و كليّت مفهوم آن است و دلالت دارد بر اينكه رحمت او به تمام موجودات احاطه دارد ، به همين جهت است كه در هيچ مورد ديده نشده است كه گفته شود : « انَّ اللهَ بِالنّاسِ اوْ بِالْمُؤْمِنين لَرَحْمنٌ » . « خداوند به مردم يا به مؤمنان رحم كننده است ، يعنى هرگز كلمهء « رحمان » را در مقام استعمال با ناس با مؤمنين و يا با هر كلمه و قيد ديگرى محدود و مقيّد نمىكنند ، ولى در كلمهء « رحيم » اينگونه استعمال شايع است كه مىگويند : « انَّ اللهَ بِالنّاسِ اوْ بِالْمُؤْمِنين لَرَحيمٌ » » .
و كلمهء « رحمان » به مانند لقب است براى خداوند و در غير خدا به كار نمىرود و از اين جا است كه مىبينيم در بعضى از آيات مستقلًا و بدون اتّكا به كلمه ديگر در ذات اقدس خداوند به كار رفته است ، مانند :
1 - « قَالُوا مَا أَنتُمْ إِلَّا بَشَرٌ مِّثْلُنَا وَ مَا أَنزَلَ الرَّحْمنُ مِن شَىْءٍ إِنْ أَنتُمْ إِلَّا تَكْذِبُونَ » . ( سورهء يس / 15 )
2 - « ءَأَتَّخِذُ مِن دُونِهِ آلِهَهءً إِن يُرِدْنِ الرَّحْمنُ بِضُرٍّ لَا تُغْنِ عَنِّى شَفَاعَتُهُمْ شَيْئاً وَ لَا يُنقِذُونِ » . ( سورهء يس / 23 )
3 - « قَالُوا يَا وَيْلَنَا مَنْ بَعَثَنَا مِن مَّرْقَدِنَا هذَا مَا وَعَدَ الرَّحْمنُ وَ صَدَقَ الْمُرْسَلُونَ » . ( سورهء يس / 52 )
4 - « الَّذِى خَلَقَ سَبْعَ سَماوَاتٍ طِبَاقاً مَا تَرَى فِى خَلْقِ الرَّحْمنِ مِن تَفَاوُتٍ فَارْجِعِ الْبَصَرَ هَلْ تَرَى مِن فُطُورٍ » . ( سورهء ملك / 3 )
بيان در علوم و مسائل كلى قرآن ( فارسى ) — صفحة 742
مساهمون: السيد الخوئي
ص٧٤٢