طرفداران ثروت و مال دنيا از اهل معنى و طرفداران آخرت ، معلوم و مشخص مىشدند ، زيرا اين مال دنياست كه وسيلهء آزمايش و سنجش انگيزهها است .
اما گفتار فخر رازى كه « اين گونه بذل مال ، سبب اندوه فقرا و فاصله گرفتن از اغنياست ، پس ترك آن كه قهراً موجب الفت خواهد بود ، بهتر است . »
اگر اين گفتار صحيح باشد ، ترك نمودن تمام واجبات مالى بهتر از عمل نمودن به آنها خواهد شد و اينگونه اوامر و دستورات خداوند با حكم عقل ، عرف و مصالح مردم مخالف بوده و به ضرر اجتماع و فقرا و اغنيا تشريع شده است و بعيد نيست كه فخر رازى به اين معنى و بدتر از آن نيز ملتزم گردد تا بتواند يكى از فضائل على ( عليه السلام ) را انكار كند .
بسيار بجا است كه در اينجا گفتار نظامالدين نيشابورى را كه در مقام ايراد و انتقاد از گفتار فخر رازى و تعصب شديد او و پيروانش آورده است ، نقل كنيم :
متن گفتار نيشابورى اين است : « قاضى مىگويد اين عمل يعنى بذل مال قبل از تماس خصوصى با رسول خدا ( صلى الله عليه و آله و سلم ) نمىتواند گواه فضيلت و برترى على به بزرگان صحابه باشد ، زيرا شايد وقت اجازه نداده كه آنان نيز به اين حكم عمل نمايند . »
گذشته از اين فخر رازى مىگويد : « اگر فرض كنيم ، وقت و فرصت نيز به آنان اجازه مىداد به حكم آيه عمل كنند ، اصلًا اقدام به يك چنين عمل سبب اندوه فقرا كه قدرت مالى به انجام دادن اين دستور نداشتند مىگرديد و همچنين باعث نفرت و فاصله گرفتن اغنيا و ثروتمندان مىشد . »
« روى اين اصل ، ترك عمل به چنين حكمى ضررى ندارد زيرا كارى را كه سبب الفت و محبت و هماهنگى است ، بهتر از كارى است كه سبب دورى و نفرت يا غم و اندوه شود وانگهى صدقه دادن و بذل مال در تماس خصوصى با رسول خدا ( صلى الله عليه و آله و سلم ) نه تنها واجب نبود ، بلكه از مستحبات نيز محسوب نمىشد و ترك آن از عمل كردن به آن ، بهتر و سزاوارتر بود ، زيرا اين تماسهاى خصوصى باعث ناراحتى پيامبر مىشد . »
بيان در علوم و مسائل كلى قرآن ( فارسى ) — صفحة 660
مساهمون: السيد الخوئي
ص٦٦٠