امت تخفيف داد ، زيرا خداوند صحابهء پيامبر ( صلى الله عليه و آله و سلم ) را با بذل مال در برابر مناجات و تماس خصوصى با رسول خدا ( صلى الله عليه و آله و سلم ) آزمايش كرد ، ولى آنان از ملاقات و از نجوا با آن حضرت خوددارى نمودند و رسول خدا ( صلى الله عليه و آله و سلم ) نيز در منزل خويش از ملاقات خصوصى خوددارى مىورزيد مگر با كسانى كه در راه خدا بذل مال كنند و من تنها يك دينار داشتم كه آن را در راه خدا دادم و تنها من بودم كه به اين آيه عمل نمودم و وسيلهء توبه و عفو خدا نسبت به تمام مسلمانان شدم و اگر كسى پيدا نمى گرديد كه به اين آيه عمل كند به جهت امتناع و خوددارى تمام مردم از فرمان خدا ، عذاب خدا بر آنان نازل مىشد . » « 1 »
مولف : اين روايت در نسخهء چاپى سنن ترمذى وجود ندارد و به نسخههاى قديمى و خطى هم دسترسى پيدا نكرديم و تفسير ثعلبى نيز كه اين حديث در اكثر كتابها از آن نقل شده است ، به دست نيامد و از محلى كه اين تفسير در آن جا وجود داشته باشد اطلاع ندارم . « 2 »
هامش
( 1 ) . بحار الانوار ، 9 / 72 ، تفسير برهان ، 2 / 1100
( 2 ) در موقع ترجمهء كتاب ، ما يك نسخهء خطى بسيار نفيس و قديمى از تفسير ثعلبى در كتابخانهء عمومى حضرت آيت الله العظمى نجفى ( رحمه الله عليه ) به شمارهء ( 908 ) در قم به دست آورديم و پس از مراجعه به اين تفسير معلوم شد كه تنها ، قسمت اول اين حديث به وسيلهء علقمهء انمارى از امير المومنان ( عليه السلام ) نقل گرديده است و قسمتى از مضمون آن نيز از مجموع چند روايت كه ثعلبى نقل نموده است ، به دست مىآيد . اينك متن اين چند روايت را كه ثعلبى در ذيل همين آيه نقل كرده است ، در اين جا مىآوريم :
قال مجاهد : نهوا عن مناجاهء النبى ( ص ) حتى ينصدقوا ، فلم يناجه الى على بن ابى طالب ( رضى الله عنه ) ، قدم دينارً فتصدق به ثم نزلت الرخصهء .
و قال على ابن ابى طالب ( رضى الله عنه ) : ان فى كتاب الله لِآيهء ما عمل بها احدِ قبلى و لا يعمل بها حدِ بعدى « يا ايها الذين امنوا اذا ناجيتم الرسول فقدموا بين يدى نجواكم صدقَهء » فَانها فرض ثم نسخهء .
اخبرنى عبدالله ابن حامد اجازهء . . . عن على بن علقمهء الانمارى على بن ابى طالب ( رضى الله عنه ) قال : لما نزلت « يا ايها الذين امنوا اذا ناجيتم الرسول فقدموا بين يدى نجواكم صدقَهء » دعانى رسول الله ( ص ) فقال لى : ما ترا بدى دينار . قلت : لا يطيقونه . قال : كم ؟ قلت : حبهء او شعيرهء . قال : انك لزهيد فنزلت ( اشفقتم عن تقدموا بين يدى نجواكم صدقات ) الآيه . قال على ( عليه السلام ) فبى خفف الله صبحانه عن هذهء الامت و لم ينزل فى حد قبلى و لم ينزل فى حد بعدى .
قال ابن عمر : كان لعلى ثلاثه لو كانت لى واحدهء منهن كانت احبّ لى حمرٍ النعم : تزويجه فاطمهء و اعطاؤه الرايهء يوم خيبر و آيهء النجوى .