بود كه لطف و عنايت پروردگار نسبت به بندگانش آشكار و عدم اهتمام مسلمانان را نسبت به مناجات با پيامبرشان بر ملا ساخت و با همين نسخ بود كه مقام و شخصيت اميرمؤمنان ( عليه السلام ) در ميان ساير صحابه شناخته شد .
اين علل و مصالح در تشريع حكم وجوب صدقه در « نجوا با رسول خدا ( صلى الله عليه و آله و سلم ) » و در نسخ آن وجود داشت ، از ظاهر قرآن مجيد به دست مىآيد و روايات فراوانى نيز به آن دلالت دارند ولى اگر اين حكم و وجوب بذل مال قبل از « نجوا » يك حكم ظاهرى و امتحانى باشد - مانند مأمور بودن حضرت ابراهيم ( عليه السلام ) به ذبح فرزندش - در اين صورت نسخ آيه را نبايد نسخ حقيقى و اصطلاحى ناميد ، زيرا نسخ يك حكم امتحانى از مقولهء لغوى است نه از مقولهء نسخ اصطلاحى .
فخر رازى از ابن مسلم نقل نموده است كه وى امتحانى بودن اين حكم را قطعى دانسته و عقيده داشته كه اين حكم براى تمييز و تشخيص دادن مسلمانان حقيقى و واقعى از مسلمانان غير واقعى و از افراد منافق و دو رو بوده است ، بنابراين ، نسخ به معناى واقعى در اين حكم واقع نگرديده است . فخر رازى پس از نقل كلام ابو مسلم مىگويد : اين گفتارى است نيكو و ايرادى در آن نيست . « 1 »
شيخ شرف الدين مىگويد : محمد ابن عباس در تفسير خود هفتاد حديث از طريق شيعه و سنى در اين معنى نقل نموده است كه از ميان تمام صحابه تنها كسى كه بذل مال را متحمل گرديد با رسول خدا ( صلى الله عليه و آله و سلم ) گفتار سرى انجام داد ، على ابن ابى طالب ( عليه السلام ) بود ، سپس « شيخ طوسى » بزرگ دانشمند و فقيه شيعه اين حديث را آورده و مىگويد : ترمذى در سنن خود و ثعلبى در تفسيرش از علقمهء انمارى مرفوعاً « 2 » از اميرمؤمنان ( عليه السلام ) نقل نمودهاند كه فرمود : « خداوند به وسيلهء من بر اين
هامش
( 1 ) . تفسير فخر رازى ، چاپ مطبعهء عامرهء ، 8 / 167
( 2 ) مرفوع : در اصطلاح به حديثى گفته مىشود كه نام يك يا چند نفر از راويان آن حذف شود .