و وقت خاصى ندارد بلكه دائمى و هميشگى مىباشد ، خاصيت آزمايش و درجهء ايمان افراد و سنجش شخصيتهاى آنان كه در اين حكم وجود دارد ، بيشتر در آن جا نمايان مىگردد كه آيهء دوم مىگويد ، پس از صدور اين حكم تمام مسلمانان به جز اميرمؤمنان ( عليه السلام ) به جهت ترس از صدقه و كثرت علاقه به مال دنيا از گفتگوى سرى و خصوصى با رسول خدا ( صلى الله عليه و آله و سلم ) اعراض نمودند .
چرا اين حكم نسخ گرديد ؟ همانطور كه لزوم صدقه دادن در نجوا منافعى در بر داشت ، طبعاً جلوى منافع ديگرى را نيز مىگرفت زيرا شكى در اين نيست كه اعراض نمودن مسلمانان و اصحاب پيامبر ( ص ) در اثر همان حكم از تماسها و گفتگوهاى خصوصى با رسول خدا ( صلى الله عليه و آله و سلم ) ، آنان را از منافع و استفادههاى زيادى محروم مىساخت و به مصالح عمومى لطمه وارد مىنمود .
براى مقدم داشتن همان مصالح عمومى بر مصالح خصوصى و ترجيح دادن منافع عام بر منافع خاص فقرا ، خداوند حكم وجوب اين صدقه را برداشت و حكم به پا داشتن نماز و پرداختن زكات و پيروى از رسول خدا ( صلى الله عليه و آله و سلم ) را جايگزين آن ساخت .
با اين بيان معلوم گرديد كه مفهوم اين آيه جز التزام به وقوع نسخ چارهاى نيست و بايد قبول نمود كه حكم آيهء اول با آيهء دوم نسخ شده است ولى بايد توجه داشت كه اين نسخ همان قسم اول از اقسام نسخ است كه آيهء نسخ كننده دلالت بر اين كند كه مدت حكم آيهء اول سپرى شده است و در اول بحث گفتيم كه وقوع اينگونه نسخ در قرآن خالى از اشكال است .
گرچه نسخ شدن آيهء شريفه به اين معنى است كه مدت حكم آن سپرى شده است ولى با اين حال پايان يافتن مدت اين حكم از اين نظر نبوده است كه فوايد و مصالح آن حكم به زمان معينى اختصاص داشته است زيرا قبلًا روشن گرديد كه اين مصالح در تمام دوران حيات و زندگى پيامبر ( ص ) موجود بود ولى علاقهء شديد عدهاى
بيان در علوم و مسائل كلى قرآن ( فارسى ) — صفحة 654
مساهمون: السيد الخوئي
ص٦٥٤