ولى « اشاعره » كه اين حقيقت را منكرند و عقل بشر را بر حسن و قبح واقعى امور واقف مىدانند ، راه تشخيص و تصديق نبوت به روى آنان بسته و مسدود مىباشد .
زيرا دلالت اعجاز بر صدق نبوت و پيامبرى ، از اين رهگذر است كه عقل انسان ظاهر نمودن معجزه را در دست شخص دروغگو كه تأييد و تصديق وى مىباشد ، بر خداوند قبيح و ناروا و يك امر محال و غيرممكن بداند و اگر عقل چنين تشخيصى را نداشته باشد و نتواند دراينمورد قضاوت و داورى كند ، در اينصورت ، تشخيص دادن دروغگو از راستگو براى احدى امكانپذير نخواهد بود .
اين نظريه كه : عقل از درك و تشخيص حسن و قبح و زشت و زيبايى واقعى ، عاجز و ناتوان است ، اشكالات و نتايج فاسد و نادرستى را در بردارد كه يكى از آنها مسدود بودن بودن راه تصديق انبياء و تشخيص دروغگو از راستگو است .
« فضل بن روزبهان » از اين اشكال كه به اشاعره و منكرين حسن و قبح عقلى متوجه است ، چنين پاسخ مىدهد كه : كار ناروا گرچه عقلًا بر خداوند ناروا و محال نيست ولى عادت و مشيت وى بر اين جريان دارد كه معجزه را هميشه در اختيار پيامبران راستگو قرار دهد و در دست شخص دروغگو هرگز معجزه ظاهر نمىگردد بنابراين ، راه تصديق پيامبران و تشخيص دروغگو از راستگو حتى براى اشاعره نيز بسته و مسدود نخواهد بود .
اين بود خلاصهء پاسخ ابن روزبهان كه آثار ضعف و سستى در آن از جهاتى پيداست زيرا :
1 - عادت و روشى كه « ابن روزبهان » آن را در اين مورد به خدا نسبت مىدهد از امورى نيست كه با حواس ظاهرى قابل درك و حس باشد و بتوان آن را با چشم ديد و يا با گوش شنيد . تنها راهى كه مىتواند آن را دريافت ، راه عقل است كه اشاعره اين راه را به روى خود بستهاند .
بيان در علوم و مسائل كلى قرآن ( فارسى ) — صفحة 65
مساهمون: السيد الخوئي
ص٦٥