4 - آيا معانى ظاهرى قرآن مقصود نيست ؟
باز مىگويند : ما اجمالًا مىدانيم كه تمام معانى ظاهرى قرآن در بعضى از مطلقات و عمومات آن ، مراد و مقصود نيست بلكه اكثر آنها تخصيص ، تقييد و تبصره خورده است . باز اجمالًا مىدانيم كه معانى ظاهرى پارهاى از الفاظ قرآن اراده نشده است ولى چون اينگونه الفاظ و جملات كه ظاهرش اراده نشده ، معانى ديگرى از آنها مقصود و مطلوب مىباشد ، مشخص نيست بلكه درميان الفاظ و جملات ديگر قرآن مستور و پراكنده شده و با آنها مخلوط شده و همهء آنها را مشتبه ساخته است و ما علم اجمالى بهوجود چنين الفاظ و كلمات در قرآن داريم ، اين است كه بايد از استناد به ظواهر تمام كلمات و آيات قرآن خوددارى نماييم و به آنها استناد و استشهاد نكنيم زيرا شايد از آن كلمات و جملاتى باشد كه ظاهرش مقصود نيست .
پاسخ اينكه :
علم اجمالى نام برده ، در صورتى مىتواند ، مانع از عمل كردن به ظواهر تمام آيات قرآن باشد كه اين عمل قبل از بحث و بررسى در قرآن و آيات آن انجام بگيرد ولى بعد از دقت و تدبر و پس از بحث و بررسى كامل و دقيق و بهدست آوردن يك سلسله آيات و جملاتى كه ظاهر آنها قطعاً اراده نگرديده است ، از نظر علمى و عقلى هيچ محذور و مانعى نيست كه ظاهر آيات ديگر مورد عمل و استناد قرار بگيرد زيرا در اين صورت علم اجمالى ما بهوجود جملاتى در قرآن كه ظاهرش مقصود و مراد نيست ، اختصاص پيدا مىكند ، به همان مقدار از آياتى كه در اثر بحث و بررسى بهدست آمده و معين گرديده است و باقى آيات از اين احتمال ، مصون و سالم مىماند و ظاهر آنها جايز العمل خواهد بود .
اين تحليل علمى كه به اصطلاح « انحلال علم اجمالى » ناميده مىشود و در