نتيجهء مباحث گذشته
نظريهء صحيح در تدوين قرآن
خلاصهء تمام آنچه در فصول مختلف اين بخش تا به اينجا گفته شد ، اين است كه نسبت دادن جمعآورى قرآن به خلفا و دوران بعد از پيامبر ( صلى الله عليه و آله و سلم ) امرى است موهوم و پندارى است غلط و بىاساس كه با قرآن ، سنت ، اجماع و
عقل مخالف مىباشد و طرفداران تحريف نمىتوانند از اين راه ، نظريهء غلط و بىاساس خويش را اثبات نمايند ، بلكه چنانكه در فصول پيش يادآور شديم ، قرآن در دوران خود پيامبر ( صلى الله عليه و آله و سلم ) و به دستور و نظارت وى انجام گرفته است .
اگر بر فرض ، قبول كنيم كه قرآن را ابوبكر در دوران خلافتش جمعآورى كرده است ، كيفيت آن به شكلى كه در اين روايات آمده است ، مسلماً دروغ است ، زيرا جمعآورى قرآن بر پايهء قطع و يقين استوار بود ، يعنى آيات قرآن دراثر تواتر و نقلهاى فراوان و يقينآور درميان مسلمانان ، معروف و شناخته شده بود و همان آيات قطعى و شناخته شده كه در دلها و سينهها بود و مسلمانان با آنها انس و آشنايى داشتند ، در قرآن آورده شده و در يك جا جمعآورى شد .
آرى ، جاى ترديد و شك نيست كه عثمان در دوران خويش قرآن را جمعآورى كرده است ، ولى نه به آن معنى كه سورهها و آيات قرآن را در يك مصحف تدوين