مىگويد : كاف تشبيه نزد ما ، در جايى كه ممكن باشد ، رساناى عموم است . از اين رو ، سخن على - رضي اللَّه عنه - : « تنها بدان سبب به آنان زنهار داديم و آنها جزيه پرداختند تا دارايىشان همچون اموال ما و خونشان بسان خون ما [ محترم ] باشد » نزد ما ، در آنچه مانند حدود ، به سبب شبهات دفع مىشود و در آنچه مانند اموال ، به سبب شبهات ثابت مىگردد ، جارى مجراى عموم است . كاف در « هو كما قلت : او همان گونه است كه تو گفتى » نيز مفيد عموم است . زيرا در جايى آمده است كه اين معنا را بر مىتابد و قطعاً در بردارندهء نسبت زنا به شخص مورد نظر است ؛ همانند سخن نخست كه نزد ما ، مفيد عموم بود . « 1 »
بر اين اساس ، تشبيه امام عليه السلام به پيامبران در اوصافشان ، مفيد عموم و فراگير است و قطعاً برابرى حضرتش را با انبيا اثبات مىكند .
12 . احكام منزَّل عليه بر منزَّل بار مىشود .
هر گاه كسى را در جايگاه كسى ديگر بنشانند ، احكام جايگاه ( منزَّل عليه ) بر وى بار مىشود و ميان او و صاحب جايگاه ، برابرى بر قرار مىگردد . براى اين سخن ، در كتب علمى ، موارد بسيارى مىتوان يافت . شيخ جمالالدين ، ابن هشام ، در بيان وجوه « إلّا » مىنويسد :
دوم : آنكه إلّا بسان « غير » صفت باشد . در اين حالت ، جمع نكره يا شبيه آن با إلّا و آنچه در دنبالش مىآيد ، وصف مىشود . مانند : « لَوْ كانَ فيهِما آلِهَةٌ إلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتا : اگر در آسمان و زمين ، خدايانى جز خداى يكتا مىبود ، قطعاً آن دو تباه مىشدند . » « 2 »
روا نيست كه اين إلّا از جهت معنا براى استثنا باشد ؛ چرا كه در اين صورت ، معناى آيه اين گونه مىشود : اگر در آسمان و زمين ، خدايانى كه خداى يكتا در ميانشان نباشد ، وجود داشتند ، قطعاً آن دو تباه مىشدند . مفهوم اين سخن آن است كه : بىگمان ، اگر در آسمان و زمين خدايانى بودند كه خداى يكتا نيز در ميانشان بود ،
هامش
( 1 ) . كشف الاسرار فى شرح اصول الفقه 2 / 389 - 391 .
( 2 ) . انبياء ( 21 ) / 22 .