دورى پسرش و از دست دادن بينايىاش ، صبر كرد . و يوسف ، آن هنگام كه او را در چاه و سپس در زندان افكندند . و ايوّب ، بر گزندى كه به دو رسيد . و موسى ، آن هنگام كه قوم او به وى گفتند : « إنّا لَمُدْرِكُونَ : بىگمان ، گرفتار خواهيم شد . » « 1 » و موسى پاسخ داد : « كَلّا إنَّ مَعيَ رَبيّ سَيَهْدينِ : هرگز ، چرا كه خداوندم با من است و مرا راه خواهد نمود . » « 2 » و داوود كه چهل سال بر خطيئهاش گريست . و عيسى كه خشتى بر خشتى ننهاد . درود خداى متعال و سلامش بر همگى آنان باد . « 3 »
احتجاج به سخنانى كه دهلوى در جاهايى ديگر گفته است .
به راستى ، دلايل ياد شدهاى كه نشان دهندهء دلالت حديث تشبيه به مطلوب ماست ، براى هر فرد منصفى - كه خود را وقف پىجويى حقيقت و آگاهى از آنچه بر پايهء ادلّهء عقلى و نقلى اثبات مىشود ، كرده - بسنده است ؛ امّا اگر دوستان و پيروان دهلوى ، به جانبدارى از او ، تعصّب ورزند و از پذيرش حقّ و گردن نهادن بدان ، سر باز زنند ، ما در دلايل پسين ، به سخنان شخص دهلوى احتجاج مىكنيم تا مايهء هشيارى بىخبران گردد و حجّت بر ستيزهجويان ، تمام شود .
1 . دهلوى در پاسخ به حديث « أ نْتَ مِنيّ بِمَنْزَلَةِ هارُونَ مِنْ مُوسى : جايگاه تو نسبت به من ، همان جايگاه هارون نسبت به موسى است » مىنويسد : « همچنين ، نتيجهء تشبيه امير به هارون - كه به هنگام حيات موسى و در زمان غيبت وى ، جانشين او بود ؛ ولى پس از مرگ موسى ، جانشين وى ، يوشع بن نون بود و اين بر همگان معلوم است - آن است كه هر گاه پيامبر صلى الله عليه و آله در زمان حياتش غيبت كند ، امير جانشين وى باشد ، نه آنكه پس از در گذشت آن حضرت نيز امير جانشين اوست ؛ بلكه پس از مرگ ، ديگران خلفاى وى خواهند بود . بدين گونه ، تشبيه او بىنقص است و حمل سخن حضرت رسول صلى الله عليه و آله بر تشبيه ناقص ، با ديندارى ناسازگار است . »
هامش
( 1 ) . شعراء ( 26 ) / 61 .
( 2 ) . شعراء ( 26 ) / 62 .
( 3 ) . تفسير ابوالسعود ( ارشاد العقل السليم ) 8 / 90 .