حديث حسن ، از نظر حجّيّت داشتن ، به اقسام صحيح مىپيوندد ؛ هر چند از حيث رتبه بدان نمىرسد .
بيت نخست برگرفته از سخن خطّابى است كه پيشتر نقل شد ؛ جز آنكه عبارت وى « عامّة الفقهاء » است و عامّهء چيزى هم به معناى « بيشتر » آن و هم به معناى « همه » ى آن است و ظاهراً مقصود خطّابى « همه » است ؛ چرا كه اگر « بيشتر » را در نظر داشت ، در سخنش ، ميان عالمان و فقيهان تفاوتى نمىگذاشت . « حجّيّةً » به سبب تمييز بودن ، منصوب شده است ؛ يعنى : حديث حسن در احتجاج مانند اقسام حديث صحيح است ؛ گر چه از حيث رتبه بدان نمىرسد . « 1 »
2 . ابن حجر عسقلانى
: خبر آحادى كه ناقلش تامّ الضبط ، سندش پيوسته ، سند و متن آن بدون ضعف ، و غير شاذّ باشد ، به خودى خود ، صحيح است و نخستين قسم از اقسام چهارگانهء احاديث پذيرفته به شمار مىرود . اگر حديث صحيح ويژگيهاى پذيرش را در بالاترين درجهء آن داشته باشد ، « الصحيح لذاته » ( حديثى كه به خودى خود صحيح است ) خوانده مىشود . اگر حديث صحيح اين گونه نباشد ، ليكن چيزى در آن يافت شود كه اين كاستى را بزدايد ( مانند : پرشمارى طرق نقل ) آن نيز صحيح است ؛ امّا نه به خودى خود بلكه به سبب چيزى ديگر . اگر چيزى نباشد كه اين كاستى را بر طرف كند ، حديث را « الحسن لذاته » ( حديثى كه به خودى خود حسن است ) مىنامند و اگر قرينهاى يافت شود كه كفّهء آنچه را پذيرش حديث بدان وابسته است ، سنگين گرداند ، آن نيز حسن است ؛ امّا نه به خودى خود . « 2 »
وى همچنين پس از شرح تعريف حديث صحيح مىنويسد :
اگر ضبط راوى ( دقّت او در شنيدن و نگاهداشتن و روايت حديث ) سبك ( اندك ) باشد ، گويند : ضبط راوى سبك و اندك است . مقصود آن است كه چنين حديثى به همراه شروطى كه پيشتر آمد ، در حدّ حديث صحيح است . پس چنين حديثى
هامش
( 1 ) . شرح الفيّة الحديث ، نوشتهء عراقى ؛ نيز بنگريد به : فتح المغيث فى شرح الالفيّه 1 / 71 ، اثر سخاوى .
( 2 ) . شرح قارى بر « نزهة النظر في توضيح نخبة الفكر » / 243 .