حقّ آن است كه برخى از كَرّاميّه و بعضى از صوفيان سنّى ، به پندار خود ، ساختن احاديث دروغين و نسبت دادن آنها را به پيامبر صلى الله عليه و آله به قصد بيمدادن مردمان از انجام كارهاى ناروا و برانگيختن آنان به كارهاى نيك ، روا مىدانند !
حافظ ابن حجر عسقلانى مىنويسد : امورى كه حديث سازان را به حديث سازى وامىدارد ، عبارتاند از : بىدينى ، در زنديقان ؛ چيرگى نادانى ، در برخى دينداران ؛ شدّت تعصّب ، در پارهاى از مقلّدان ؛ پيروى از خواهشهاى نفس ، در بعضى از سران ؛ عجيب و غريب گويى ، به قصد مشهور شدن ؛ و اينها همه ، به اجماع همهء كسانى كه سخنشان را وزنى هست ، حرام است ؛ مگر برخى از كرّاميّه و متصوّفه كه بنا بر آنچه از ايشان نقل شده ، حديث سازى را براى بيمدادن و برانگيختن مردمان روا مىدانند ؛ ليكن اين خطايى است كه از نادانى گويندهء چنين سخنى ، سرچشمه مىگيرد . زيرا بيمدادن و برانگيختن در شمار احكام شرعىاند [ و دروغ در احكام شرع روا نيست ] و دانشمندان همگى بر اين باورند كه دروغ بستن عمدى به نبىّ اكرم صلى الله عليه و آله از گناهان كبيره است . « 1 »
سيوطى هم گفته است : حديث سازان ، بنابر انگيزهء حديث سازى ، چند گونهاند :
زيانرسانترين آنان گروهىاند كه زاهد پنداشته مىشوند . اينان به پندار نارواى خود ، براى به دست آوردن پاداش الاهى حديث ساختهاند و ساختههايشان به سبب اعتماد و اطمينانى كه به آنها مىرفته ، پذيرفته شده است ؛ چرا كه به زهد و صلاح منسوب بودهاند . « 2 »
نمونههايى از دروغهاى دهلوى
يادكرد همهء دروغهاى دهلوى يا بيشتر آنها ، هر چند به طور مختصر ، به درازا مىانجامد و برون رفت از بحث را در پى دارد . خوانندهء گرامى ، خود مىتواند برخى از آنها را از لابهلاى مجلّدات كتاب ما به دست آورد . ما در اينجا به نقل سخنان او از
هامش
( 1 ) . شرح قارى بر « نزهة النظر في توضيح نخبة الفكر » / 445 .
( 2 ) . تدريب الراوى فى شرح تقريب النواوى 1 / 238 .