را به بالاترين مراتب رسانَد - است كه آن را در دانش اصول و جدل به نگارش در آورده است . از همين روى ، اين كتاب مانند خورشيد نيمروز در آسمان ، در خاور و باختر سرزمينها پرآوازه گشت و پيروان فقيهان چهارگانه و صاحبان مذاهب ، بسيار بدان حريص شدند ؛ آن هم چه حريص شدنى !
بهترين شرح اين كتاب - كه همچون اصل آن نامى و مشهور است و تمام موارد مورد نياز اين فنّ و ويژگيهاى آن را فراهم آورده - شرح استادم و استاد همگان در همهء علوم ، پيشوايى كه پدر و نيايش نيز پيشوا بودند ، برترين دانشمندان مسلمان ، بازوى آيين و دين ، عبدالرحمن صديقى است - همو كه خداى حكيم با سخنان او سخن دين را بلند گردانيد و ايمان و مؤمنان را به وسيلهء او يارى فرمود ؛ خداوند بهترين پاداش را به دو دهد و مرتبتش را در اعلا علّيّين بالا برد - چرا كه وى پرده از پوشيدههاى اين كتاب برداشت و ريزهكاريهاى آن را كاويد و مطالب گوهرينش را بيان كرد و حقايق آن را غور رسى نمود و مشكلات پنهانش را آشكار ساخت و اهداف آن را استوار كرد و به مفصّلاتى كه به كنايه آمده بود ، اشاره نمود و فوايد بىمانندش را پيراست تا جايى كه كتاب او مجموعهاى گشت كه سزاوار است تا بر سر گذارند و بر ديده نهند .
فرياد كه اين كتاب چه محاسنى دارد و جايگاهش در ميان كتابها چه نيكوست ! و اين را تنها آن كه در اين دانش ، پُر و بسيار داناست و دستى بلند در آن دارد و شروح ديگران را به ژرفى پژوهيده و بارها در عرصهء اين كتاب گرديده و انديشهاش در آن ريشه دوانيده است ، درمىيابد ؛ زيرا صاحبان فضل ، فرد فاضل را مىشناسند .
من با ده شرح ديگر - كه شايستهاند بر چشم نهاده شوند - آشنا هستم .
مشهورترين آنها هفت شرح است كه در سراسر آفاق گرديدهاند و به كسانى كه به حقّ ، فاضلانى بزرگ هستند ، منسوباند . اينك نامهاى ايشان :
سرور اعظم ، شيخ دنيا ، قطبالدين شيرازى روحش پاك باد ؛ سرور و آقا ، ركنالدين موصلى مدفنش خوش و پاكيزه باد ؛ سرور و شيخ ، جمالالدين حلّى تربتش پاك باد ؛ سرور و پيشوا ، زينالدين خُنجى درجهاش افزون باد ؛ سرور و ع لّا مه ، شمسالدين اصفهانى خداى
خلاصهء عبقات الانوار (حديث تشبيه) (فارسى) — صفحة 269
مساهمون: السيد مير حامد حسين الهندي
ص٢٦٩