هى السّحر فاعجب لامرئ جاء يبتغى * عواطف من موسى و صنعته السّحر
در اين روزگار مدح پيامبر ( ص ) شايع بود ، و اين مديح را در شعر ابن ابى الاصبع آميخته با دوستى ، و اشتياق به سوى پيامبر مىبينى ، چنان كه اثر آن در قصيدهاى كه تنها بر مطلع آن اطلاع يافتهام ، مشهود و ظاهر است ، او در آن قصيده ، قرآن را وصف نموده است ، و آغاز آن چنين است « 1 » :
( طويل )
بسكر الصّبا اعطافها تتأوّد * فالحاظها سكرا علينا تعريد
سپس قرآن را وصف نموده به وصفى كه ارتباط با موضوع بحث ما كه مدح پيامبر است ندارد ، اين مطلع متعلّق به قصيدهاى است در صد و پانزده بيت ، در ديوانى كه آن را به مدايح پيامبر - عليه الصلاة و السلام - و خلفاى راشدين ، و قطعههايى در مدح اهل بيت پيامبر ، اختصاص داده ، و آن را « صحاح المدائح » ناميده بوده است ، و از جمله ابيات آن قصيده ، در وصف قرآن عزيز ، بعد از برشمردن قسمت عظيم معجزات پيامبر ، اين ابيات است :
و آيته العظمى بلاغة ما به * أتى من كتاب فضله ليس يجحد
تفرّد فى عصر البيان بيانه * باسلوبه إذ نظمه متفرّد
و فى نظمه بعد الغرابة معجز * محاسنه لم تنحصر فتحدّد
هدى النّاس منه للبديع بديعه * فصاغوا حلىّ القول منه و قلّدوا
بمعنى يزين المرء منه كلامه * فيحلو باسماع الورى حين يورد
و يضحى لما يأتى به اىّ رونق * يعظّمه المصغى له و يمجّد
و جاء سليما نظمه من معايب * بلا سقطة فيه لمن يتفقّد
و شايد بسيار قصيدهسرايى ابن ابى الاصبع در مدح پيامبر ( ص ) به دلايلى است كه من توانستم پس از بررسى عصر او ، و وضع زندگيش به آن دست يابم . از جمله اين دلايل است :
اول : فقر ، و مرض ، و فتنهها ، و ناآراميها ، از جمله امورى است كه او و شاعران ديگر را به
هامش
( 1 ) - بديع القرآن ، باب الاقتدار ص 290 .