اين مقام علمى او راهنمايى مىكند « 1 » . و طبيعى است ، وى اين علوم را در اين مدارس ، و نزد استادان مشهورش فرا گرفته ، و يا از كتابهاى دانشمندان پيشين - كه چه بسيارند آن كتابها - دريافت نموده باشد . و اين مطلب براى هر كسى كه تأليفات او را مطالعه كند بوضوح آشكار است ، و خواننده احساس مىكند كه وى تا چه اندازه تحت تأثير افكار دانشمندان پيشين خود و بخصوص عبد القاهر جرجانى ، و فخر الدين بن الخطيب رازى صاحب كتاب « نهاية الايجاز فى دراية الاعجاز » و ابن سنان خفاجى ، صاحب كتاب « سرّ الفصاحة » قرار گرفته است ؛ زيرا او بسيارى اوقات از اين كتابها نقل مىكند ، و به آراء مذكور در آنها استناد مىجويد .
و من ترجيح مىدهم كه وى از فرزندان روزگار خويش ، و از قانون طبيعت بيرون نبوده است ؛ يعنى اينكه تحصيلاتش در مدارس بوده و در جلسههاى درس دانشمندان آن مدارس مىنشسته ، و با قدرتى كه در يك شخص متّكى به خود وجود دارد ، با ايشان دادوستد علمى داشته است .
همانطور كه در مقدّمه كتابش « تحرير التحبير » براى ما نقل مىكند كه وى با تيفاشى « 2 » ، مصاحبه داشته و در علم بديع با وى مباحثه كرده ، و او را مرد جالبى يافته است . و همين امتياز او را بس است كه وى با ( ممارست ) كتابهاى پيشينيانى كه از ايشان در كتاب خود نام برده ، و به ويژه كتابهاى بلاغت و بديع ، دانش آموخته و دانشمند شده است . و عقيده هريك از ايشان را در كتابش بيان مىداشته ، و به شيوه دانشمند بينا و سخنسنج آگاه ، آن عقايد را مورد بررسى و بحث قرار مىداده است ، پس وى به نقل تنها بسنده نكرده ، بلكه نقل و نقد را در يك جا گرد آورده است ، و چنان بود زندگى وى در ميان دانشمندان روزگارش .
3 -
امّا در مورد دانش او :
آنكس كه آثار وى و به ويژه دو كتابش : « تحرير التحبير » و « بديع القرآن » را مورد مطالعه قرار دهد ، بوضوح خواهد ديد كه نگارنده آن دو كتاب ، اديبى نابغه بوده ، همانطور كه از شعر وى اين معنى احساس مىشود ، همچنانكه نسبت به فهم معناى « جمال » احساسى دقيق و ادراكى قوىّ داشته است . او آراء كسانى را كه در تأليف موضوع علم بديع بر وى پيشى جستهاند گرد آورده و
هامش
( 1 ) - مجلّد ششم ( الجزء السادس ) ص 230 .
( 2 ) - او امام علّامه ، شرف الدين ، ابو العبّاس ، احمد بن يوسف بن احمد بن ابى بكر بن حمدون ، قيسى است ، در تيفاش متولّد شد ، در آن جا ، از ابو العبّاس مقدسى ( بحثهاى علمى ) را مىشنيد ، به مصر مسافرت كرد ، و در محضر بغدادى ، ادب آموخت ، و در بسيارى فنون مهارت يافت ، و او راست شعر نيكو ، و نثر خوب ، و تصنيفات متعدّد ، وى به سال 651 ه ، در مصر وفات يافت ، و در مقبره باب النّصر » دفن گرديد .