و امّا جواب از اينكه چرا درباره پاداش كسانى كه از پروردگارشان انديشيدهاند .
« نُزُلًا »
گفت ، و اقامتشان را در بهشت به صفت خلود ، اختصاص داد ، و اقامت گروه اوّل كه به اعمالشان وصف كرد به خلود وصف نكرد ، جواب اين سؤال اين است كه چون تقوا شريفترين اعمال ، و ثواب آن عظيمتر است ، و چون متّقيان همان ابرارند ، به دليل گفتار خداى - تعالى - :
« لَيْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ وَ لكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ وَ الْمَلائِكَةِ وَ الْكِتابِ وَ النَّبِيِّينَ وَ آتَى الْمالَ عَلى حُبِّهِ ذَوِي الْقُرْبى وَ الْيَتامى وَ الْمَساكِينَ وَ ابْنَ السَّبِيلِ وَ السَّائِلِينَ وَ فِي الرِّقابِ وَ أَقامَ الصَّلاةَ وَ آتَى الزَّكاةَ وَ الْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذا عاهَدُوا وَ الصَّابِرِينَ فِي الْبَأْساءِ وَ الضَّرَّاءِ وَ حِينَ الْبَأْسِ أُولئِكَ الَّذِينَ صَدَقُوا وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ
« 1 »
»
- و ابو بكر صديق - رضى الله عنه - روز سقيفه در مقابل انصار هنگامى كه گفتند ، از ما اميرى و از شما اميرى باشد ، به همان آيه استدلال كرد و گفت : خداى شما را امر كرده كه با ما گروه مهاجران باشيد ، آنجا كه خطاب به شما گفت :
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ كُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ
« 2 »
»
- بنابراين وقتى پرهيزگاران همان نيكوكاران باشند ، و گروه اول در مقام سؤال از پروردگار ، در دعاى خود گفته باشند :
« رَبَّنا فَاغْفِرْ لَنا ذُنُوبَنا وَ كَفِّرْ عَنَّا سَيِّئاتِنا وَ تَوَفَّنا مَعَ الْأَبْرارِ
« 3 »
»
، و از خدا خواسته باشند كه همراه ابرار باشند ، و وقتى خداوند از گروه دوم خبر داده ، كه ايشان همان متّقيان هستند ، جايى كه گفته :
« لكِنِ الَّذِينَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ
« 4 »
»
، بنابراين دانسته مىشود كه گروه دوم از گروه اول بالاتر و منزلتشان رفيعتر و حالشان بهتر است ، پس لازم شد گروه دوم با خلود اقامت در بهشت ، بر گروه اول امتياز يابند ، هرچند هركس كه داخل بهشت مىشود - به دليل قول خداى - تعالى -
وَ ما هُمْ مِنْها بِمُخْرَجِينَ
- در آن جاويد است ؛ ليكن امتياز اين گروه به منظور اين است كه ما بر فضيلت و امتيازشان بر گروه اوّل ، آگاه شويم ، و بناچار خداوند وعده خلود در بهشت به ايشان داده ، و آنچه برايشان مهيّا شده نزل قرار داده است ، و نزل عبارت از تشريفات ، و لوازم پذيرايى است كه براى مهمان وارد ، مهيّا مىشود ، و چون ميهمان براى ميهماندار عملى از پيش نفرستاده كه به سبب آن شايسته پذيرايى ميهماندار باشد ، جز اينكه قصد عمل داشته ، و قصد از اعمال باطن است ، و تقوا از اعمال باطن مىباشد ، ازاينرو مناسب شد كه آنچه براى متّقيان
هامش
( 1 ) - سورة البقرة ؛ 2 ، آيه 177
( 2 ) - سورة التوبة ؛ 9 ، آيه 119
( 3 ) - سورة ال عمران ؛ 3 ، آيه 193
( 4 ) - سورة ال عمران ؛ 3 ، آيه 198