ثابت گرديد ، و محقّق شد كه روزىدهندهاى جز او نيست ؛ زيرا با خبرى صادق خبر داده كه روزى در آسمان است ، و آسمان را پروردگارى جز او نيست ، و نيز به ثبوت رسيد كه چون وعدهاش به روزى راست است كسى را از آن محروم نمىكند . امّا ايغالى كه در فاصله آيه واقع شده - جايى كه خداى ( سبحانه ) - پس از تماميّت معنى گفت :
« مِثْلَ ما أَنَّكُمْ تَنْطِقُونَ »
- اين ايغال براى اين وعده ، خبرى را مثال آورده كه وقوع آن ضرورى است و كسى در آن شك نمىكند .
و مانند قول خداى - تعالى در اين باب :
« لَعَمْرُكَ إِنَّهُمْ لَفِي سَكْرَتِهِمْ يَعْمَهُونَ
« 1 »
»
. پس همانا خداى - سبحانه - به زندگى محمّد ( ص ) سوگند ياد كرده ، تا امّتهايى كه بهسويشان مبعوث شده ، عظمت و منزلتش را نزد خداوند ، و محبّتش را درباره او بشناسند ، و پس از سوگند به جان پيامبر ، به او خبر داد كه اشخاصى كه از او روى گردانيدند ، و با او مخالفت كردند ، از حدّ بىخبرى به حدّ مستى رسيدهاند ، و در فاصله آيه لفظى قرار داده كه معناى آن از حدّ عمى ( كورى ) تجاوز نموده است ؛ تا در كلام ، به سبب مجاورت جمله متضمن مبالغه صحيح و تمام با نظير خود ، ملايمت معنوى حاصل شود - زيرا خداى درباره آنان خبر داده كه حدّ بىخبرى را به حد مستى و حدّ كورى را به حدّ سرگردانى رساندهاند - و ايغال در فاصله متضمن فنّ اقتران ؛ اقتران به مبالغه ، و منسجم با ملايمت باشد . ( و اينهمه ) به منظور دلدارى دادن به پيامبر است ؛ چنان كه در بيش از يك مورد گفته است :
« وَ لا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ وَ لا تَكُ فِي ضَيْقٍ مِمَّا يَمْكُرُونَ
« 2 »
»
و مانند قول خداى - تعالى - :
« فَلا تَذْهَبْ نَفْسُكَ عَلَيْهِمْ حَسَراتٍ
« 3 »
»
، و قول خداى - تعالى -
« فَلَعَلَّكَ باخِعٌ نَفْسَكَ عَلى آثارِهِمْ إِنْ لَمْ يُؤْمِنُوا بِهذَا الْحَدِيثِ أَسَفاً
« 4 »
»
، و قول خداى - تعالى - :
« وَ لا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسارِعُونَ فِي الْكُفْرِ إِنَّهُمْ لَنْ يَضُرُّوا اللَّهَ شَيْئاً
« 5 »
»
. پس خداوند - براى اينكه اندوه را از پيامبر بزدايد در سخن از كفّار آورده است كه كفر آنان به خداى - تبارك و تعالى - زيان نمىرساند ، و پيامبرش ( ص ) را وصف فرموده كه براى خويشتن خشم نمىگيرد و همانا براى خدا خشمگين مىشود . و مانند قول خداى - تعالى - :
« قَدْ نَعْلَمُ إِنَّهُ لَيَحْزُنُكَ الَّذِي يَقُولُونَ فَإِنَّهُمْ لا يُكَذِّبُونَكَ وَ لكِنَّ الظَّالِمِينَ بِآياتِ اللَّهِ يَجْحَدُونَ
« 6 »
»
، و همانا داستان همان گونه كه خداى - سبحانه - خبر داده اتّفاق افتاد ؛ كه ابو جهل به پيامبر خدا ( ص ) گفت :
هامش
( 1 ) - سورة الحجر ؛ 15 ، آيه 72 .
( 2 ) - سورة النحل ؛ 16 ، آيه 127 .
( 3 ) - سورة فاطر ؛ 35 ، آيه 8 .
( 4 ) - سورة الكهف ؛ 18 ، آيه 6 .
( 5 ) - سورة ال عمران ؛ 3 ، آيه 176 .
( 6 ) - سورة الانعام ؛ 6 ، آيه 33 .