يسلّم لشيء ، أو يفوّض إلى شيء ، غير وجهه تعالى . وبالجملة : لا يريد ولا يطلب شيئاً إلّاوجهه الحقّ الباقي بعد فناء كلّ شيء ، ولا يعرض إعراضاً ولا يهرب إلّاعن الباطل الذي هو غيره الذي لا يرى لوجوده وقعاً ولا يعبأ به قبال الحقّ الذي هو وجود باريه جلّ شأنه .
وكذلك قوله تعالى :
« اللَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ لَهُ الْأَسْماءُ الْحُسْنى »
« 1 » ، وقوله :
« ذلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ خالِقُ كُلِّ شَيْءٍ »
« 2 » ، وقوله :
« الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ »
« 3 » ، وقوله :
« وَعَنَتِ الْوُجُوهُ لِلْحَيِّ الْقَيُّومِ »
« 4 » ، وقوله :
« كُلٌّ لَهُ قانِتُونَ »
« 5 » ، وقولهُ :
« وَقَضى رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ »
« 6 » ، وقولهُ :
« أَ وَلَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ »
« 7 » وقولهُ :
« أَلا إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ مُحِيطٌ »
« 8 » ، وقولهُ :
« وَأَنَّ إِلى رَبِّكَ الْمُنْتَهى »
. « 9 » ومن هذا الباب الآيات التي نحن فيها
شرح
كند يا بيم واميدش به كسى جز خداوند باشد يا از غير خدا لذّت برد يا به غير أو تكيه كند يا به كسى جز أو توكّل نمايد يا در برابر كسى جز أو تسليم شود يا كارهاى خود را به غير أو واگذار كند . خلاصه اينكه جز حق نمىخواهد وجز ذات حق طالب چيزى نيست ؛ همان ذاتي كه باقي است وماسواى أو همه فانى هستند . أو تنها از باطل ، يعنى هر آنچه جز خداست ووجود حقيقي ندارد ودر مقابل ذات حق - جلّ شأنه - ارزش واعتباري ندارد ، رويگردان وگريزان است .
ونيز از همين قبيل است آيات شريفهء « خداوندى كه جز أو هيچ خدايى نيست ونامهاى نيكو به أو اختصاص دارد » و « اين است اللَّه ، پروردگار شما . معبودى جز أو نيست ، آفريدگار هر چيزى است » و « خدايى كه هر چيزى را نيكو آفريد » . و « چهرهها براي آن [ خداى ] زندهء پاينده خضوع مىكنند » و « همگى در برابر أو خاضعند » و « پروردگار تو فرمان داده كه جز أو را نپرستيد » و « آيا كافى نيست كه پروردگار تو ، خود ، شاهد هر چيزى است ؟ » و « آگاه باش كه مسلّماً أو به هر چيزى احاطه دارد » و « وپايان [ كار ] به سوى پروردگار توست » .
وباز از همين باب است آيات مورد بحث
هامش
( 1 ) . طه : 8 .
( 2 ) . الأنعام : 102 .
( 3 ) . السجدة : 7 .
( 4 ) . طه : 111 .
( 5 ) . البقرة : 116 .
( 6 ) . الإسراء : 23 .
( 7 ) . فصّلت : 53 .
( 8 ) . فصّلت : 54 .
( 9 ) . النجم : 42 .