في التأثير ، ومستغنياً عن غيره ، فإنّه يثبت استناده إلَى القضاء ويهدي الإنسان إلى مستقيم الصراط الذي لا يخطئ بسالكه ، حتّى ينتفي عنه رذائل الصفات التي تتبعه ، كإسناد الحوادث إلَى القضاء كي لا يفرح الإنسان بما وجده جهلًا ، ولا يحزن بما فقده جهلًا ، كما في قوله تعالى :
« وَآتُوهُمْ مِنْ مالِ اللَّهِ الَّذِي آتاكُمْ »
« 1 » ، فإنّه يدعو إلَى الجود بإسناد المال إلى إيتاء اللَّه تعالى ، وكما في قوله تعالى :
« وَمِمَّا رَزَقْناهُمْ يُنْفِقُونَ »
« 2 » ، فإنّه يندب إلَى الإنفاق بالاستناد إلى أنّه من رزق اللَّه تعالى ، وكما في قوله تعالى :
« فَلَعَلَّكَ باخِعٌ نَفْسَكَ عَلى آثارِهِمْ إِنْ لَمْ يُؤْمِنُوا بِهذَا الْحَدِيثِ أَسَفاً * إِنَّا جَعَلْنا ما عَلَى الْأَرْضِ زِينَةً لَها لِنَبْلُوَهُمْ أَيُّهُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا »
« 3 » ، نهى رسوله صلى الله عليه وآله عن الحزن والغمّ استناداً إلى أنّ كفرهم ليس غلبة منهم علَى اللَّه سبحانه ، بل ما علَى الأرض من شيء أمور مجعولة عليها للابتلاء والامتحان ، إلى غير ذلك .
شرح
آنها را به قضاى الهى مستند مىكند وانسان را به راه راستى كه پويندهاش را گم وسرگشته نمىسازد هدايت مىفرمايد تا صفات رذيلهاى را كه از اين گونه تصوّرات باطل سرچشمه مىگيرد از أو دور سازد . مثلًا حوادث وپيشامدها را به قضاى الهى نسبت مىدهد تا انسان از روى ناداني براي آنچه به دست مىآورد خوشحال نشود وبراي آنچه از دست مىدهد غمگين نگردد . مثلًا مىفرمايد : « از مال خدا كه به شما عطا فرموده است به آنان بدهيد » . قرآن در اين جا به استناد اينكه مال را خداوند به شما داده است ، مردم را به جود وبخشش فرا مىخواند ودر جاى ديگر مىفرمايد : « واز آنچه روزيشان كردهايم انفاق مىكنند » . در اين آية نيز مردم را به استناد اينكه رزق وروزى را خدا مىدهد ، به انفاق دعوت مىكند . نيز در جاى ديگر مىفرمايد :
« شايد اگر به اين سخن ايمان نياورند ، تو جان خود را از اندوه ، در پيگيرى [ كار ] شان تباه كنى . در حقيقت ، ما آنچه را كه بر زمين است زيورى براي آنان قرار داديم تا آنان را بيازماييم كه كدام يك از ايشان نيكوكارترند » .
در اين آية خداوند پيامبر خود را از غم واندوه خوردن نهى مىكند ومىفرمايد كفر آنها به معناى غلبه يافتن بر خداى سبحان نيست ، بلكه هر چه در روى زمين وجود دارد به منظور امتحان وآزمايش مردم قرار داده شده است .
هامش
( 1 ) . النور : 33 .
( 2 ) . البقرة : 3 .
( 3 ) . الكهف : 6 و 7 .