أَمْراً
« 1 » بما تقدّم من البيان .
وكذا قوله تعالى :
جاعِلِ الْمَلائِكَةِ رُسُلًا أُولِي أَجْنِحَةٍ مَثْنى وَثُلاثَ وَرُباعَ
« 2 » الظاهر بإطلاقه - على ما تقدّم من تفسيره - في أنّهم خُلقوا وشأنهم أن يتوسّطوا بينه تعالى وبين خلقه ويرسلوا لإنفاذ أمره الذي يستفاد من قوله تعالى في صفتهم :
بَلْ عِبادٌ مُكْرَمُونَ * لا يَسْبِقُونَهُ بِالْقَوْلِ وَهُمْ بِأَمْرِهِ يَعْمَلُونَ
« 3 » ، وقوله :
يَخافُونَ رَبَّهُمْ مِنْ فَوْقِهِمْ وَيَفْعَلُونَ ما يُؤْمَرُونَ
« 4 » وفي جعل الجناح لهم إشارة ذلك .
فلا شغل للملائكة إلّاالتوسّط بينه تعالى وبين خلقه بإنفاذ أمره فيهم ، وليس ذلك على سبيل الاتّفاق بأن يُجري اللَّه سبحانه أمراً بأيديهم ثمّ يُجري مثله لا بتوسيطهم فلا اختلاف ولا تخلّف في سنّته تعالى :
إِنَّ رَبِّي عَلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ
« 5 » ، وقال :
فَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَبْدِيلًا وَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَحْوِيلًا
. « 6 »
شرح
گرفتن [ در فرمان خدا ] سبقت گيرندهاند . وكار [ بندگان ] را تدبير مىكنند » . كه بيان اين آيات گذشت .
نيز دليل آن اين آية است : « فرشتگان را فرستادگانى قرار داد داراى بالهايى دوگانه وسه گانه وچهارگانه » كه اطلاق آن - آن گونه كه در تفسيرش گفتيم - ظهور در اين دارد كه فرشتگان آفريده شدهاند وكارشان اين است كه ميان خداى متعال وآفريدگانش واسطه باشند وبراي اجراى فرمان أو فرستاده مىشوند ؛ چنان كه از اين آيات كه در وصف فرشتگان است استفاده مىشود : « بلكه بندگانى ارجمندند . كه در سخن بر أو پيشى نمىگيرند وبه فرمان أو كار مىكنند » وآيهء « واز پروردگارشان كه حاكم بر آنهاست مىترسند وآنچه را مأمورند انجام مىدهند » .
بال داشتن فرشتگان نيز اشاره به همين مطلب است .
بنابراين ، فرشتگان كارى جز واسطه شدن ميان خداوند وآفريدگان أو براي اجراى فرمان أو دربارهء آنها ندارند واين واسطهگرى اتفاقي نيست ؛ به اين معنا كه خداوند سبحان فرماني را به دست آنها اجرا كند وسپس نظير آن فرمان را بدون وساطت آنها به اجرا در آورد ؛ چه آنكه در سنّت خداوند اختلاف وتخلّف وجود ندارد : « همانا پروردگار من در راهى راست است » ومىفرمايد : « پس ، هرگز در سنّت خدا جا به جايى نخواهى يافت وهرگز در سنّت خدا دگرگونى نخواهى يافت » .
هامش
( 1 ) . النازعات : 1 - 5 .
( 2 ) . فاطر : 1 .
( 3 ) . الأنبياء : 26 و 27 .
( 4 ) . النحل : 50 .
( 5 ) . هود : 56 .
( 6 ) . فاطر : 43 .