در حقيقت كارهاى وزير موقوف است بر اعتماد و عنايت و كاربينى يا تنبلى ، يا عجز پادشاه . عادتا كارهائى كه بسته به انتظام امور مملكت و رفاه رعيت است ، كليتا به واسطهء وزير مىگذرد .
سفراى دول خارجه را او به حضور مىبرد ، و با احكام ممالك او مكاتبت و مراسلت مىكند . و اگر او را اختصاص و امتياز كلى در حضرت پادشاه باشد ، غالبا در جميع امور تصرف مىكند .
حاجى ابراهيم در عهد وزارت آقا محمد خان ، در جميع امور ملكيه مداخلت مىكرد و ، همهء كارهاى معظم به استحضار او مىگذشت . بعضى اوقات نيز وزيرى ديگر معين و امور محاسبات ماليه را به دو محول مىكند ، چنانچه در اين اوقات ميرزا شفيع صدر اعظم است ، و حاجى محمد حسين مباشر امور ماليه .
پيش از اين صاحب منصب را امين الدوله مىخواندند . و حال حاجى محمد حسين را نظام الدوله لقب دادهاند .
تعيين اين مناصب مطلقا به اختيار پادشاه است و ، او را چهار وزير است كه نهتنها منصب بلكه جان و مال ايشان بسته به عنايت پادشاه است ، و لهذا هميشه در خطر ، و هرقدر منصب جليلتر است خطر عظيمتر است . و غالبا در حضور پادشاه يا به حيلهبازيهاى شخصى ، يا بندوبست امور ملكى ، اوقات مىگذرانند .
مردم بسيار كاردان و كارگذار بايد باشد تا به اينگونه مناصب ترقى كند . عادتا كسانى را انتخاب مىكنند كه ، در كارهاى پستتر شهرتى به حذاقت و كاربينى يافته باشند و ، از تدابير ملكيه است كه اميرى كه به شرافت نسب و جلالت شأن و منصب متصف باشد مسند « 1 » وزارت بدهند . و احتمال دارد كه در ايران كم است ، اميرى كه قابل اين منصب باشد ، لاكن اگر هم يافت شود ، خلاف تدبير و عقل مىدانند كه نام و مهر پادشاه را به كسى بسپارند ، كه احتمال آن مىرود كه دستآويز بزرگى خود كند و ، عزل او نيز به سبب كثرت معاون و هواخواهان
هامش
( 1 ) - مسند بالفتح ، تكيهگاه و بالش بزرگ و پشت باز داده شده ( ح ) .