قهوه و امثال آن اختلاف است : بعضى برآنند كه استعمال اشياء مذكوره خالى از نوع نشأه نيست ، و انواع مسكرات نيز حرام است ، بنابرين تنباكو و غيره نيز ممنوع است .
بالجمله ، به جميع طبقات ناس در باب رعايت فرايض دين قدغن اكيد بود .
محتسبان شهر بخارا على الاتصال مردم را به مساجد بهجهت اداى صلات « 1 » مىراندند و ، اگر يكى مسامحت ورزيدى ، به استعمال تازيانه عرق غيرتش را به حركت مىآوردند .
آوردهاند كه ، هريك از صاحبمنصبان احتساب را كتابى در دست بود كه ، هركس را مىديدند مسائل نماز از وى مىپرسيدند ، و اگر موافق آن كتاب جواب نمىشنيدند ، آن شخص را عقوبت مىكردند . مدرسهها در شهر بهجهت آموختن علوم و مسائل شريعت برپا كردند و ، هركس از پى تعليم و تعلّم بدان مدارس مىرفت كفاف روزمره به وى مىدادند ، چنانچه گويند : وقتى طلاب دينيه در آن بلده از سىهزار متجاوز بودند .
گمرك را موقوف كرد مگر بر مال التجارهاى كه از بلاد خارجه بدان صوب مىبردند . و هيچكس نمىتوانست كه تجارت چيزى را مخصوص به خود كند .
ماليه فقط از املاك خالصهء شاهى مىگرفتند .
از كفار اخذ جزيه مىنمودند .
از يهود و نصارى و هنود بعد از تخمين و تسعير مال از هر صدى سى مىگرفتند .
بر مسلمين زكات مقرر بود حتى بر سربازان سپاه . و جميع اين اموال با خمس غنايم به خزانه مىرفت كه بهجهت مخارج حكومت معين بود .
مصارف عبد الغازى خان و خانوادهء سلطنت از حاصل املاك خالصه بود . و قاعدهء قديم كه هريك از امراى لشكرى ملكى يا قطعهء زمينى از خود يا به رسم جاگير و تيول و سيورغال داشتند و از آن مدد معاش حاصل مىكردند ، برقرار سابق بود .
هامش
( 1 ) - در اصل : صلوة .