به اقسام مختلفه نقل كردهاند ، بايد گفت : ولاياتى كه قريب مستقر حكومت بوده و خود بشخصه متكفل احوال و متضمن آمال مردم بوده است ، از ولايات دوردست تفاوت كلى داشته است ، كه به جهت بعد مسافت به امراى لشكرى حوالت شده .
و لهذا در معرض تطاول و دستاندازيهاى ايشان بوده است . جميع بلاد ايران در عهد كريمخان صورت آبادى و معمورى گرفت ، ولى هيچيك به آبادى شيراز نرسيد . و شايد هم از اول به خيال اينكه اين شهر بالنسبه به اطراف و طوايفى كه از ايشان اميد مدد و معاونت داشت ، نوع نسبت مركزيت داشته و هم به جهت ميل و تعلقى كه از به دو امر مردم اين شهر بالنسبه به وى ظاهر ساختند ، آنجا را مقر حكومت خود قرار داد . در تعمير و تقويت استحكامات و تزئين آن ، زياده بر زياد رنج برد . عمارات عالى بسيار در آن بنياد كرد و ، اطراف و حوالى آن را به ابنيهء نفيسه و بساتين ملوكانه زيب و زينت داد . اما بااينهمه ، چنين مىنمايد كه همتش بر رفاه و تهذيب خلق آن بلد بيشتر مصروف بوده است تا به ترتيب و تزئين عمارات آن .
عليرضا نامى كه تاريخ زنديه را نوشته است ، در اين باب مىنويسد كه :
از فر طلعت مهرگستر طالع ذره پرورش پرتو بهروزى بر ساحت احوال عموم ممالك محروسه به تخصيص اهل شيراز تافته ، خلقش در بسيط آن بلدهء طيبه در كمال آرام و در بستر امنوامان آسايش گزين و ، مكرر اوقات با شاهدان ماهرخسار به تجرع اقداح راح ريحانى آتش عشرت و شادمانى در كانون سينه مىافروختند .
اهالى شرق وقتى مىخواهند بگويند رعيتى در ظل حمايت پادشاهى آرام و راضى بودند ، اين قسم اداى مطلب مىكنند « 1 » .
الحاصل ، در سنهء هزار و صد و نود و سه هجرى كريمخان زندگى را وداع گفت .
عمرش را بعضى هفتاد و پنج و بعضى هفتاد و شش و جمعى قريب به هشتاد سال نوشتهاند . احتمال دارد كه كريمخان خود عمرش را از وقايعى كه قريب به ايام تولد او اتفاق افتاده بود مىدانست ، زيرا كه در ايلات تاريخ تولد نگاه داشتن
هامش
( 1 ) - قول مؤلف است ( حاشيه ) .