كه به معيت پاشاى بغداد به استخلاص بصره عزيمت كنند ، اما بعد معلوم شد كه ايشان مأمور به قتل عمر پاشا بودند ، كه شايد قتل او پادشاه ايران را از تسخير بصره بازدارند .
چون عمر به قتل رسيد ، سفيرى به شيراز فرستادند كه امناى آن دولت را از اين واقعه اطلاع داده بگويند كه : فرمان پادشاه ايران مجرى شد ، و سبب معاندت مرفوع گشت .
اين صورت كه مشعر بر ضعف خصم بود ، موجب جرأت كريمخان گشته ايلچى را به وعدههاى خوشآيند مشغول ساخته به اتمام و انجام تدابير خويش پرداخت . و حاكم بصره بعد از سيزده ماه چون آذوقه نمانده بود ، لاعلاج شده شهر را از دست داد .
صادق خان بعد از آنكه بصره را گرفت ، به استمالت قلوب ناس پرداخته ، در رعايت خاطر طبقات خلق غايت جهد مبذول داشت ، لاكن بعد از مراجعت او به شيراز ، در ميان دو قبيلهء اعراب نزاعى اتفاق افتاده ، على محمد خان نام كه از قبل صادق خان در آنجا حاكم بود ، خودى شامل ساخته كار به محاربت انجاميد ، و در آن محاربه ، جمعى كثير از ايرانيان و على محمد خان مزبور كه سردار ايشان بود ، به قتل رسيدند .
چون اين خبر به صادق خان رسيد ، بر جناح استعجال به جانب بصره شتافت و به تدبير عملى دوباره مردم را آرام كرد . و مخصوص در رعايت خاطر انگريزانى كه در آن بلد بودند مىكوشيد . روزى به وكيل انگريز گفت كه : در همهء بصره فقط جائى كه قابل سكونت من است خانهء تست ، اما احترام من به ملت انگريز به قدرى است كه اگر ديوار اين خانه از طلا بود از تو نمىگرفتم .
بالجمله ، تا فوت كريمخان در غايت آسودگى حاكم بصره بود . بعد از فوت كريمخان ، ملاحظهء صيانت نفس و فوايد خود كرده بصره را رها كرد ، و بدين سبب حكومت عثمانى بدون اينكه زحمتى در استرداد اين بلد كه از معتبرترين بلاد ايشان درين صفحات است بكشند ، دوباره آن را متصرف شدند .
از زمان تسخير افاغنه تا اواخر عهد كريمخان اهالى فرنگستان بسيار كم مراوده با ايران داشتند ، به علت اينكه پريشانى و اغتشاش ملك با وضع تجارت به هيچوجه موافقت نداشت . تجار انگليس تجارتخانهء خود را از بندر عباس به سبب
تاريخ كامل ايران ( فارسى ) — صفحة 534
مساهمون: سر جان ملكم
ص٥٣٤