بآثارٍ حتّى تَفَطّرَ وانشَقَّ .
وكانَ فيما وَعَظَهُ بهِ - يا حَمّادُ - أن قالَ : يابُنَيَّ ، إنّكَ مُنذُ سَقَطتَ إلَى الدُّنيا استَدبَرتَها واستَقبَلتَ الآخِرَةَ ، فدارٌ أنتَ إلَيها تَسيرُ أقرَبُ إلَيكَ مِن دارٍ أنتَ عَنها مُتَباعِدٌ . يا بُنَيَّ جالِسِ العُلَماءَ وزاحِمْهُم برُكبَتَيكَ ، لا تُجادِلْهُم فيَمنَعوكَ ، وخُذْ مِن الدُّنيا بَلاغاً ولا تَرفُضْها فتَكونَ عِيالًا علَى النّاسِ ، ولا تَدخُلْ فيها دُخولًا يُضِرُّ بآخِرَتِكَ ، وصُمْ صَوماً يَقطَعُ شَهوَتَكَ ، ولا تَصُمْ صَوماً يَمنَعُكَ مِن الصَّلاةِ ؛ فإنّ الصَّلاةَ أحَبُّ إلَى اللَّهِ مِن الصِّيامِ .
يا بُنَيَّ ، إنّ الدُّنيا بَحرٌ عَميقٌ قد هَلَكَ فيها عالَمٌ كثيرٌ ؛ فاجعَلْ سَفينَتَكَ فيها الإيمانَ ، واجعَلْ شِراعَها التَّوكُّلَ ، واجعَلْ زادَكَ فيها تَقوَى اللَّهِ ، فإنْ نَجَوتَ فبِرحمَةِ اللَّهِ ، وإنْ هَلَكتَ فبِذُنوبِكَ .
يابُنيَّ ، إنْ تأدَّبتَ صَغيراً انتَفَعتَ بهِ كبيراً ، ومَن غَنِيَ بالأدَبِ اهتَمَّ بهِ ، ومَنِ اهتَمَّ بهِ تَكلَّفَ عِلمَهُ ، ومَن تَكلَّفَ عِلمَهُ اشتَدَّ طَلَبُهُ ، ومَنِ اشتَدَّ طَلَبُهُ أدرَكَ مَنفَعتَهُ ، فاتّخِذْهُ عادَةً فإنّكَ تَخلفُ في سَلَفِكَ ،
شرح
حضرت فرمود : لقمان فرزند خود را به مطالبى پند واندرز داد ، تا جايى كه أو روييد وشكفت .
اى حمّاد ! از جمله اندرزهاى أو به فرزندش اين بود كه گفت : فرزندم ! تو از همان روزى كه به دنيا افتادى پشت به دنيا ورو به آخرت كردى . پس ، خانهاى كه به سويشدر حركت هستى نزديكتر به توست از خانهاى كه در حال دور شدن از آن هستى . فرزندم ! با دانايان همنشينى كن وزانو به زانوى آنان بزن ، با آنان مجادله مكن كه دانش خود را از تو دريغ كنند . از دنيا به قدر كفاف برگير وبه كلّى آن را دور مينداز تا سربار مردم باشى وآن چنان هم به دنيا مپرداز كه به آخرتت زيان رساند . آن قدر روزه بگير كه از شهوت تو جلوگيرى كند وچندان روزه مگير كه تو را از نماز باز دارد ؛ زيرا نماز نزد خداوند محبوبتر از روزه است .
فرزندم ! دنيا دريايى ژرف است كه مردمان بسيارى در آن نابود شدهاند . پس در اين دريا كشتى خود را ايمان قرار ده وبادبانش را توكّل ورهتوشهات را تقواى خدا ؛ اگر نجات يا فتى به سبب رحمت ومهربانى خدا نجات يافتهاى ، واگر هلاك شدى به سبب گناهان خودت هلاك شدهاى .
فرزندم ! اگر در خردسالى أدب آموختى ، در بزرگسالى از آن بهرهمند خواهى شد وكسى كه أدب را سرمايه وتوانگرى بداند ، بدان اهتمام ورزد وكسى كه نسبت به ادباهتمام ورزد ، در راه آموختن آن خود را به رنج وزحمت اندازد وهركه در راه آموختنش رنج