طاق كسرى مداين
از مداين طاقى هنوز باقى است كه صد و شصت پا ارتفاع و هشتاد و پنج دهنه آن است . از سلوسيا جز نامى بجا نمانده است ، لاكن اگر بخواهيم فقط فهرستى از نامهاى شهرها و پلها كه وقتى زيببخش دجله بودهاند بنويسيم ، سخن بدرازا خواهد كشيد ، همين كفايت است كه امروز در كنار اين رود ، به عوض عمارات سلاطين ، چيزى جز خيام قطاع الطريق اعراب كه جز زياد كردن صحرا خواهش ديگر ندارند ، ديده نمىشود .
در سمت شمال و مغرب ايران از آثار قديمه كم يافت مىشود .
در اروميه كه شهرى است در آذربايجان و مسقط الرأس زردشت است ، چيزى جز معابد و هياكل آن بجا نمانده .
و در تبريز كه پاىتخت ميديا است و در تحت تريدات پادشاه ارمنيه ، نام اكبتانا بر آن نهادند ، به ندرت اگر علامتى از بزرگى ايام قديم يافت شود . همانا طبيعت با آدميان به خرابى اين شهر اتفاق كرده است ، زيرا كه از صدمهء زلزلهء مكرر بيشتر خرابى به اين شهر رسيده است تا از جنگهاى متعدد ، حتى در اكبتانا خود كه حال به همدان معروف است ، چيزى جز قبر مردخاى و استر « 1 » به نظر نمىآيد . گنبد اين دو قبر ، قريب به وسط شهر است .
اوسلى صاحب كه چندى قبل سفارت ايران به او تعلق داشت ، ترجمهء خط عبرى كه در آن گنبد يافته بود ، به مؤلف فرستاد ، و آن اين است :
« پنجشنبه پانزدهم ماه آوار در سنهء چهار هزار و چهار صد و هفتاد و چهار از خلقت عالم بناى اين عمارت بر قبر مردخاى و استر صورت اتمام يافت به دست برادران نيكدل الياس و شموئل پسران مرحوم اسماعيل كاشانى » ازين تاريخ معلوم مىشود كه از بناى عمارت تا حال هزار و صد سال است ، و قبرها كه از چوب
هامش
( 1 ) - ترجمهء خطوط عبرى بر قبر استر و مردخاى كه در وسط شهر همدان است ( ح ) .