اگرچه ارتفاع آن ، بهقدر اول نيست ، لاكن محوطهء آن دو مقابل است ، اين بناها را شباهتى است به گنبدهاى بابل با اين فرق كه به عوض اينكه جميع از آجر باشند از گل و سفال آنها را ساختهاند ، مگر جاىجاى بدون ترتيب ، پايهائى از آجر و آهك كه ثخن « 1 » آن پنجپا يا ششپا مىشود ، و به جهت قوام ساختهاند .
قبر دانيال پيغمبر
در پاى يكى از اين ابنيه ، قبر دانيال پيغمبر است ، و آن بناى كوچكى است ، و جمعى از دراويش در آنجا سكنى دارند ، و به وجه تصدق كه از زوار آن قبر يافت مىشود ، روزگار مىگذرانند ، و فقط سكنهء سوسا همين دراويشند ، و در جائى كه عالىترين سراهاى پادشاهان برپا بود ، اكنون هر قسم جانوران وحشى را مقام است . چند قطعه سنگ مرمر بزرگ در آن خرابها يافت شد ، و بر جميع آن قطعات نقوشى مثل حروف و نقوش آثار قديمهء مصر . و چون ازين قبيل سنگ در ساير صفحات ايران هرگز يافت نشده است ، عقيدهء كاتب حروف اين است كه ، سلاطين سوسا كه فتح مصر نمودهاند ، براى علامت فتح ، اين سنگها را از آن ملك نقل كردهاند .
ذكرى از قصور خسروپرويز در شرح احوال اين پادشاه رفت ، لاكن در همان سمت ايران ، يعنى مملكت عراق كه شامل بيشتر از ممالك ميدياى قديم است و قصور مزبوره در آن واقع شدهاند ، بعضى از آثار يافت مىشود كه نهتنها بر قصور خسرو ، بلكه بر اصطخر مشهور فارس نيز رجحان دارد .
در شش ميلى كرمانشاه ، صورى چند در طاق بستان نقش كردهاند ، و چنان استادانه قلم زدهاند ، كه خيال بيشتر مىرود به اينكه صنعتگران يونان و روم بر خواهش پادشاه ايران اين كار را به پايان بردهاند . كوهى كه طاق بستان در آن واقع است ، حد شمالى صحراى كرمانشاه است . عالىتر و خوشآيندترين طاقهائى كه در آن كوه بريدهاند ، طاقى است كه پنجاه يا شصتپا ارتفاع و بيست
هامش
( 1 ) - ثخن بكسر اول ، بمعنى حجم و سطبرى ( ش ) .