معكوس مكعب اندازهء جهان تغيير مىكند . اما تغيير تعداد فوتونها در واحد حجم نيز به نسبت عكس مكعب اندازه جهان است . بنابراين بار عدد باريونى وعدد لپتونى به اندازهء هر فوتون ثابت مىماند ودستور طبخ را مىتوان با مشخص كردن نسبت مقادير كمّيتهاى پاينده به تعداد فوتونها معين كرد .
به بيان دقيق ، كميتى كه به نسبت عكس مكعب جهان تغيير مىكند ، تعداد فوتونها در واحد حجم نيست ، بلكه « آنتروپى » در واحد حجم است .
آنتروپى كميتى بنيادى در مكانيك آمارى است كه به درجهء بىنظمى يك دستگاه فيزيكى مربوط مىشود . آنتروپى سواي يك ضريب عددي قرار دادى به تقريب خوب معادل است با تعداد كل همهء ذرّاتى كه در تعادل گرمايى هستند ( أتم از ذرّات مادي وفوتونها ) كه در آن أنواع مختلف ذرّات هريك ضريبى دارند كه در جدول شماره 161 نشان داده شده است .
اعداد ثابتي كه در واقع بايد براي مشخص كردن جهان بكار بريم ، عبارتند از نسبتهاى بار به آنتروپى ، عدد باريونى به آنتروپى ، عدد ليتونى به آنتروپى ، اما تعداد ذرّات مادي حتى در دماهاى بسيار زياد حد أكثر از همان مرتبهء بزرگى تعداد فوتونهاست ، ازاينرو اگر به جاى آنتروپى تعداد فوتونها را بعنوان معيار مقايسه بكار بريم ، خطاى چندانى مرتكب نشدهايم .
اكنون جهان مراحل گوناگونى را پشت سر گذاشته ومملو از ذرّات مختلف وپاد ذرّههاى مختلف است . برخورد پاد ذرّهها با واكنش عظيمشان تحولات عظيم وعظيمترى را به وجود مىآورند وطوفانهاى سهمگين انفجارات مواد را به ميليونها كيلومتر دورتر پرتاب مىكنند ودر اثر اصطكاك وسرعت واختلاط ميزان حرارت را بالا مىبرد .
در اين مرحله دماء چگالى انرژى كل جهان هزاران برابر چگالى آب است . مواد كلا تبديل به آتشى با دماى يكصد هزار ميليون درجه كلوين گشته است . ( صدها هزار برابر دماء مركز خورشيد )
كهكشانها در قرآن ( فارسي ) — صفحة 338
مساهمون: لطف على سليمى
ص٣٣٨