وسعت انفجارات بىنهايت شديد است واگر پرسيده شود وسعت جهان در اين دوره چقدر است مطمئنا هيچ احدى قادر بجواب نخواهد بود در اين مرحلهء دماء مىرفت ( دستور طبخ سوزان ) كه رو به كاهش نمايد . لذا با كم شدن أغلب ذرات كمكم درجه دماء رو به كاهش نهاد وپس از مدتي نسبتا طولانى وتحولات بسيار وسيع دماء به 30000 ميليون درجه كلوين پائين آمد . محتويات جهان را به طور عمده الكترونها - پوزيترونها - نوترينوها - پادنوتروينوها - فوتونها وغيره تشكيل مىدهد وهمگى در تعادل گرمائى هستند وچگالى انرژى نيز به تناسب كاهش دما پائين آمده است وذرات هستهاى كه تعدادشان اندك است هنوز به يكديگر نپيوستهاند . اما با نزول دماء نوترونها بيشتر به پروتونها كه سبكترند تبديل مىشوند . در نتيجة توازن ذرات هستهاى در اين مرحله تقريبا 38 % نوترون در مقابل 63 پروتون تغيير مىيابد .
پس از طي مراحل تحولات گوناگون وسير نزولى دماء به 10000 ميليون درجه كلوين مىرسد وبا كاهش دماء نوترينوها وپادنوترينوها بقدرى زياد مىشود كه كمكم چون ذرات آزاد رفتار كنند وقسمت زيادى ذرات خنثى شده وذرات جديد جايگزين آنها شده ازاينرو كمكم انهدام اين ذرات بسرعت بيشترى از آفرينش مجدد آنها از أشعة صورت مىپذيرد وتبديل به انفجارات وسيعى مىگردد . ودود وگاز حاصله از انفجارات مرتب گسترش پيدا مىكند . واين گسترش چنان سريع تكثير مىگردد كه هيچ مجال توقف نمىپذيرد وقسمتى از فضا در طول زماني كه گاز رقيقى در آن جريان دارد در مدت كوتاهى بچندين برابر متراكم مىشود . هر چند كه ذرات يكديگر را خنثى مىكرد از طرفي چندين ذرات ديگرى را به وجود مىآوردند وذرات جديد چندين برابر جاى ذرات قبلي را در فضا اشغال مىكرد همينطور صدها ميليون سال تكثير وانبساط ادامه داشت .
محتويات ذراتى كه جهان طبق مكانيك آمارى پيش مىرفت هر اندازه كه انفجارات نسبتا عظيمى رخ مىداد در سرعت برخورد ذرات به يكديگر افزودهتر
كهكشانها در قرآن ( فارسي ) — صفحة 339
مساهمون: لطف على سليمى
ص٣٣٩