وفردارات « 1 » عالم در زيج ايلخانى نيز مبنى بر آن است وما نيز مبنى بدان مقرر داشتهايم
I
چنان كه بعد از اين ذكر آن بيايد .
باب نهم : در استخراج تاريخ مجهول از تاريخ معلوم ،
I
به حساب
وآن دو فصل است :
فصل أول : در بيرون آوردن تاريخ معلوم به حسب أيام
و
I
طريق اين عمل چنان است كه أول تاريخ معلوم را بسط كنيم به أيام ؛ آن گاه أيامي كه ميان اين دو
I
تاريخ باشد بگيريم از جدول طيلسان كه به جهت آن غرض وضع كردهايم . پس نظر كنيم ، اگر چنان كه
I
تاريخ معلوم مقدم بود بر تاريخ مجهول ، اين أيام ما بين التاريخين را از أيام تاريخ معلوم كم كنيم ؛
I
واگر تاريخ « 2 » مجهول مقدم باشد ، آن را بر أيام تاريخ معلوم افزائيم تا أيام تاريخ مجهول حاصل
I
آيد . آن را به سالها وماههاى آن تاريخ چنان كه در باب اين تاريخ ، پيش از اين ذكر كردهايم رفع كنيم
I
تا تاريخ مجهول معلوم گردد .
فصل دوم : در استخراج تاريخ مجهول از تاريخ معلوم به حسب
I
روزها وسالها
وطريق اين عمل چنان است كه چون تاريخ مقدم معلوم باشد وتاريخ تالي
I
مجهول ، سالها وروزهاى ماضي را از أول تاريخ مقدم تا أول تاريخ تالي ، از آن جدول بگيريم
I
واز تاريخ مقدم نقصان كنيم وسالهاى باقي را از تاريخ مقدم بسط كنيم با أيام تا أيام تاريخ تالي
I
حاصل آيد . آن را رفع كنيم به سالها وماههاى تاريخ تالي .
مثالش ، چون خواهيم كه تاريخ عربى را از
I
تاريخ رومى كه مقدم است بدو ، استخراج كنيم ؛ سالها وروزهاى ماضي را از أول تاريخ رومى
I
تا أول تاريخ عربى كه هست چندين 932 وچندين 287 روز ، از تاريخ رومى نقصان
I
بايد كردن ؛ وطريق أو چنان است كه أول ، سالها را از سالهاى تاريخ رومى كم كنيم وباقي را
I
بسط كنيم به أيام . آن گاه آن روزها را از آن نقصان كنيم تا أيام تاريخ عربى حاصل آيد . آن را
I
رفع كنيم به سالها وماههاى تاريخ عربى تا مطلوب حاصل آيد . واگر تاريخ رومى را از تاريخ
I
عربى خواهيم كه بيرون آوريم ، تاريخ عربى را بسط كنيم به أيام ، وآن أيام را مرفوع گردانيم به سالها
هامش
( 1 ) . [ در أصل نسخه : ] فرادات
( 2 ) . " واگر تاريخ " در أصل نسخه دو بار تكرار شده است .