باب چهارم : در دانستن تاريخ فارسي
وآن هفت فصل است :
فصل أول : در بيان مبداء اين
I
تاريخ وسالها وماههاى أو
واين تاريخ منسوب است به يزدجرد بن شهريار بن
I
كسرى بن پرويز بن هرمز بن نوشروان عادل . ووضع اين تاريخ در زمان جمشيد
I
كردهاند وبعد از أو به وقت جلوس هر پادشاهى بزرگ كه ايشان را بودى اين
I
تاريخ را تجديد كردندى به نام آن پادشاه تا آن گاه كه نوبت پادشاهى به يزدجرد بن
I
شهريار رسيد كه آخر ملوك عجم بود ؛ زيرا كه ختم دولت فارسيان بدو شد در زمان أمير
I
المؤمنين عثمان - رضى اللّه عنه - . چون بعد از أو از ملوك عجم كسى نماند كه به جاى أو نشيند تا اين
I
تاريخ منتقل گردد به أو ، پس بدين سبب به نام أو ثابت ماند إلى يومنا هذا و
I
مشهور شد .
وأول أو روز سهشنبه بوده است وسالهاى أو شمسي وضعي است
I
خالى از كسور وكبايس . وهر سال را سيصد وشصت وپنج روز گيرند وهر ما هي
I
30 روز . وخمسهء مسترقه بعضي در آخر آبان ماه زيادت كنند وبعضي در آخر
I
اسفندار ماه ؛ واين أولى است چنان كه بعد از اين گفته شود . ونامهاى ماههاى أو به زبان
I
فارسي باشد چنان كه در جدول ثبت افتاده .
ودر زمان پيشين ، اين تاريخ را به دو نوع
I
به كار مىداشتهاند ؛
I
يكى بسيط چنان كه در اين زمان
I
مستعمل است ؛ وديگر كبيسه . ليكن نه به آن طريق كه روميان مىكنند كه در چهار سال ، آن أرباع أيام را كه سال
I
شمسي به نزديك آن تمام مىشود يك روز مىگيرند ، بلكه مىگذاشتهاند تا آن أيام كبايس
I
كه از آن أرباع أيام حاصل مىآمده ودر مدت صد وبيست سال ، سى روز تمام
I
مىشد آن گاه در آن سال ، يك ماه كبس مىكردند تا آن سال ، سيزده ماه مىشد .