كوكب را سمت نباشد ، ارتفاع أو ارتفاع أفق حادث بود . اگر كوكب را سمت باشد ، ضرب كنيم
I
جيب سمت را در جيب ارتفاع أو منحط ، وقوس حاصل بگير [ يم ] در جدول جيب ؛ وآن را از ربع دور
I
كم كنيم آنچه حاصل آيد .
هشتم ، معرفت عرض أفق حادث ؛ وطريق أو آن است كه ضرب كنيم جيب
I
عرض بلد را در جيب تمام ارتفاع ، أفق حادث كوكب منحط وحاصل را قوس بگيريم در جدول
I
جيب تا عرض أفق حادث كوكب حاصل آيد ، شمالي ، اگر كوكب در نصف صاعد بود ؛ وجنوبي ،
I
اگر در نصف هابط باشد ؛ چنان كه در باب تسويه البيوت مذكور است .
فصل دوم : در معرفت
I
مطالع مصحح ودرجهء مجرى
مقدمه :
هر كوكب كه أفق حادث أو ، أفق ولادت بود ، مطالع مصحح
I
أو ، مطالع طلوع آن كوكب باشد به بلد . هر كوكب كه أفق حادث أو نظير أفق ولادت بود ، مطالع
I
مصحح أو ، مطالع طلوع أو بود در أفق جنوبي كه مساوى عرض أفق ولادت بود . واز جدول
I
مطالع شمالي ، مطالع جنوبي حاصل آيد به آن طريق كه اگر مطالع جزوى خواهيم كه بدانيم به أفق جنوبي ،
I
مطالع نظير آن جزو بگيريم به أفق شمالي ونصف دور برافزائيم ؛ واگر از دور زيادت شود
I
دور از أو كم كنيم تا مطالع آن جزو حاصل آيد به أفق جنوبي . وهر كوكب كه أفق حادث أو ، دايرهء
I
نصف النهار باشد ، مطالع مصحح أو ، مطالع ممر أو بود . در اين مطلوب ، دو نوع آورديم :
I
نوع أول : طريق أو آن است كه تعديل النهار كوكب به أفق حادث أو بيرون آوريم چنان كه
I
در فصل دوم از باب چهارم از اين مقالت بيان كردهايم . آن گاه نظر كنيم اگر عرض أفق حادث
I
أو وبعد أو از معدل النهار در يك جهت باشند ، تعديل النهار را از مطالع ممر أو كم كنيم . واگر در « 1 » دو جهت مختلف باشند ، بر أو افزائيم تا مطالع مصحح كوكب حاصل آيد . آن را مقوس كنيم در جدول
I
مطالع عرض أفق حادث كوكب ، اگر شمالي باشد تا درجهء مصحح أو حاصل آيد . واگر عرض أفق
I
حادث كوكب جنوبي بود ، نصف دور بر اين مطالع افزائيم وقوس أو بگيريم در جدول مطالع
هامش
( 1 ) . " در " در أصل نسخه دو بار تكرار شده است .