تقويم نيرين استخراج كنيم به همان طريق كه در مقدمهء أول بيان كرديم . تحقيق اين عمل آن است كه سبق
I
قمر حقيقي را در ساعتي از اجزاى ساعات حقيقي آن شبانروز بكاهيم تا سبق ساعات
I
حقيقي حاصل شود . آن گاه بعد ميان نيرين در زمان غروب شمس رؤيت به مطالع فلك مستقيم
I
معلوم كنيم ، وآن را با نصف قوس النهار جزو آفتاب در آن زمان جمع كنيم . وحاصل را بر آن سبق ساعات
I
حقيقي قسمت كنيم تا ساعات بعد معدل حاصل آيد از نصف النهار مقدم تا زمان غروب جزو قمر
I
به تقريب . بر اين ساعات نيرين را تقويم كنيم . وديگر بار به حسب اين تقويم نيرين را بعد معلوم كنيم به مطالع
I
فلك مستقيم ، وآن را بر نصف قوس النهار جزو شمس در اين زمان افزائيم . وحاصل را ديگر بار بر آن سبق
I
ساعت حقيقي قسمت كنيم تا ساعات بعد حاصل آيد از نصف النهار مقدم تا زمان غروب درجهء تقويم
I
قمر حقيقي .
مقدمهء سوم : در تصحيح موضع قمر به اختلاف منظر در طول وعرض از جداول ثاون اسكندرانى
I
واستخراج عرض قمر مرئى . چنان كه پيش از اين در باب كسوف بيان كردهايم مىبايد كه آن را به دقايق
I
اختلاف تدوير يا بهت قمر معدل گردانيم .
مقدمهء چهارم : در معرفت درجهء غروب قمر به حسب عرض
I
مرئى أو . وطريق اين عمل همان است كه در فصل سوم از باب هشتم از اين مقالت بيان كردهايم .
اما نوع
I
ديگر به تقريب ، وآن چنان بود كه بعد از آنكه در آن وقت ، عرض إقليم رؤيت استخراج كرده باشيم
I
چنان كه در فصل سوم از باب سيزدهم از مقالت سوم بيان كردهايم ودر فصل چهارم از باب چهارم
I
از اين مقالت نيز به نوعي ديگر ذكر كردهايم ، آن گاه جيب عرض قمر مرئى را با ضرب كنيم در جيب عرض إقليم
I
رؤيت ؛ وحاصل را قسمت كنيم بر جيب تمام عرض إقليم رؤيت تا جيب تعديل حاصل آيد . قوس أو بگيريم
I
در جدول جيب تا تعديل حاصل آيد .
واگر خواهيم از برابر درجهء غروب قمر از جدول اختلافات مطالع
I
ومغارب از برابر إقليم ما اجزا ودقايق برگيريم وآن را در عرض مرئى قمر ضرب كنيم منحط تا تعديل
I
حاصل آيد . آن گاه نظر كنيم به عرض قمر مرئى اگر شمالي باشد ، تعديل را بر موضع مصحح أو زيادت كنيم ؛ واگر جنوبي