با مرئى تفاوتهاى فاحش نيفتد .
فصل 4 : در معرفت جيب أوسط
وآن چنان است كه جيب
I
غايت ارتفاع كوكب را فوق الأرض ، با جيب غايت انحط [ اط ] أو تحت الأرض جمع كنيم . وحاصل آن دو « 1 » اگر كوكب
I
مماس أفق شود در هر دورى وأو را يك ارتفاع بيش نبود ، جيب ارتفاع أو را تنصيف كنيم ؛ واگر « 2 »
I
كوكب ابدى الظهور بود ، جيب ارتفاع أعلى أو را با جيب ارتفاع أسفل أو جمع كنيم وحاصل را
I
تنصيف كنيم تا جيب حاصل آيد .
باب هشتم : در معرفت درجهء طلوع وغروب كواكب
I
وآنچه از لوازم آن بود
وآن سه فصل است :
فصل أول : در معرفت تعديل النهار كوكب به حسب
I
جيب أوسط
وطريق أو چنان است كه فضل ميان جيب غايت ارتفاع أو وجيب أوسط برگيريم ،
I
وآن را بر جيب أوسط منحط قسمت كنيم تا جيب تعديل النهار حاصل آيد . قوسش بگيريم در جدول
I
جيب تا تعديل النهار كوكب حاصل آيد . واستخراج تعديل النهار را به دو نوع ديگر در فصل دوم
I
از باب چهارم از اين مقالت بيان كردهايم .
فصل دوم : در معرفت مطالع درجهء طلوع وغروب
I
كواكب
وطريق أو آن است كه مطالع درجهء ممر كوكب را به فلك مستقيم ، به دو موضع بنهيم ونصف قوس
I
النهار أو را كه در فصل دوم از باب هشتم از مقالهء سوم مذكور است از موضع دوم افزائيم تا از موضع أول ،
I
مطالع درجهء طلوع كوكب حاصل آيد ؛ واز موضع دوم ، مطالع نظير درجهء غروب أو ؛ واين را مغارب
I
كوكب گويند يا قوس النهار را بر مطالع درجهء طلوع أو افزاييم تا مطالع نظير درجهء غروب أو حاصل
I
آيد .
فايده : هر كوكب كه أو را عرض نباشد مطالع درجهء أو به بلد ، مطالع درجهء طلوع أو باشد ؛ ومطالع
I
نظير درجهء أو ، مطالع درجهء غروب أو در آن بلد ؛ ومطالع ممر آن كوكب ، مطالع درجهء طلوع أو باشد به أفق
I
خط استوا ؛ ومطالع نظير درجهء ممر ، مطالع غروب أو باشد در آن أفق . باز هر كوكب كه عرض أو شمالي
I
بود ، پيش از درجهء خود طلوع كند وبعد از أو غروب . واگر عرض أو جنوبي باشد ، بعد از
I
درجهء خود طلوع وپيش از آن غروب كند .
فصل 3 : در معرفت درجهء طلوع وغروب كواكب
هامش
( 1 ) . [ در أصل نسخه : ] آيد
و ( 2 ) . " واگر " در أصل نسخه دو بار تكرار شده است .