تناظر . يعنى از سطح زمين كه بر مركز هر يكى از دو نير گذشته باشد وبر دايرهء ارتفاع رسيده . وموقع
I
سر اين خط را از فلك البروج كه از مركز عالم بيرون آمده باشد ، موضع حقيقي آن نير خوانند .
I
وموضع سر خطى كه از موضع ناظر بيرون آمده بود ، موضع مرئى آن نير گويند . واين تفاوت به حسب
I
نصف جرم زمين باشد . ودر موضعي كه ارتفاع ايشان به نود درجه رسد گاهى كه بر سمت راس
I
باشد اين اختلاف منعدم شود ؛ به سبب انطباق آن دو خط مذكور با يكديگر . اختلاف منظر معدل
I
قمر در دايرهء ارتفاع ، مقدار فضل ارتفاع منظر قمر بود بر ارتفاع منظر شمس در دايرهء
I
ارتفاع . واين اختلاف قمر را اگر در طول واقع شود ، آن را اختلاف منظر طول خوانند . واگر در عرض
I
واقع شود ، آن را اختلاف منظر عرض گويند . وآن فضل بود ميان عرض قمر حقيقي ومرئى . وغايت
I
اختلاف منظر طول وقتي باشد كه قمر بر أفق باشد وانعدام أو بر تربيع درجهء طالع بود .
سبق
I
حقيقي قمر در ساعتي ، آن است كه بهت يك ساعتهء آفتاب را از بهت يك ساعتهء قمر كم كرده باشيم
I
تا آنچه باقي مانده باشد سبق يك ساعتهء حقيقي قمر بود ، چنان كه پيش از اين بيان كردهايم . اما اگر چنان كه
I
اختلاف منظر طول در تزايد بود ، تفاضل اختلاف منظر را در ساعتي به روز نقصان كنيم از سبق
I
حقيقي قمر وبه شب بر أو افزاييم . واگر آن اختلاف در تناقض است ، آن تفاضل را به روز از سبق حقيقي
I
قمر كم كنيم وبه شب بر أو افزاييم . آنچه حاصل آيد آن را سبق مرئى قمر خوانيم . بدان سبب كه حركت
I
قمر در طول به حسب رؤيت ، مركب است از بهت أو كه به نسبت با مركز عالم است ، واز حركت
I
اختلاف منظر أو در طول كه به نسبت با موضع ناظر است . وچون اعتبار كسوفات به حسب
I
موضع ناظر است پس حركت أو را نيز به همان نسبت اعتبار بايد كردن تا در اعمال كسوفات
I
تفاوتهاى فاحش نيفتد . موضع قمر مرئى در وسط كسوف موضع شمس بود . وموضع حقيقي
I
جزو اجتماع حقيقي ساعات اجتماع مرئى ، آن ساعات بود كه در آن ساعات نيرين