بيرونى ميگويد آنچه كه در نجوم احكامى آن را « مسألهء بيكارى » يا « مسألهء كلّى » مينامند ، اين قضيّه است كه گاهى يك كسى كه زايجهء تولّد ندارد ، يعنى نميداند كه به هنگام تولّد أو كداميك از سيّارات در كداميك از بروج وبه چه درجه ودقيقه بودهاند ، به يك منجّم احكامى مراجعه ميكند وميپرسد : « حضرت آقاى منجّم ، بفرماييد كه من چند سال ديگر عمر خواهم كرد ؟ » . بيرونى ميگويد ، در چنين مواقعى ، منجّم ، طالع همان وقت وزمان را كه پرسنده مراجعه كرده وسوآل ميكند استخراج ميكند وبر أساس چنان طالعى ( يعنى موقعيّت سيّارات در بروج و . . . ) حكم ميكند وباز بيرونى توضيح ميدهد كه گروهى از منجّمان هم هستند كه بادقّت وصرف وقت بيشتر ، مدّت زماني كه از هنگام تولّد پرسنده گذشته است را استخراج ميكنند . اين باور واعتقاد بيرونى است بر احكامى كه منجّم استخراج ميكند . امّا بيرونى علاوة ميكند « حشويان منجّمان » يعنى آن دسته از منجّمان كه به استخراج طالع وقت قادر نيستند ، يا امر استخراج را سرسرى ميگيرند ، به جاى آنكه طالع وقتي را كه پرسنده مراجعه كرده استخراج كرده وبر أساس چنان استخراجى پاسخ پرسنده را بدهند ، به پرسنده ميگويند برو « سه شب بر آن انديشه بخسب وبه روز هم وهم از آن خالى ندار ، آنگه بيا وبپرس » ، براي آنكه اگر حكم آنها « تباه » : غلط ، بود ، تقصير را بر گردن پرسنده حوالت كنند كه تو سه شب وسه روز بر آن انديشه نبودهاى وبراي اين است كه حكم غلط ( تباه ) است .
كجاى اين تكّه دلالت بر اعتقاد نداشتن بيرونى به احكام نجوم دارد ؟
وآخر الامر ، مرحوم همايى ، در همان مقدّمهء نسخهء چاپى التفهيم مينويسد : « ( بيرونى ) كتاب « التنبيه على صناعة التمويه » را در موضوع احكام نجوم وكشف تلبيسات وتمويهات وتحقيق در سخنان زراندود منجّمان كه احكام عالم را با محاسبات غلط ومبادى ناصواب استخراج وبه تهمت بر ستارگان ، از پيش خود همه نوع پيشگويى ميكنند ، تأليف كرده است » .
دربارهء اين استشهاد مرحوم همايى ، عرض ميكنم ، اوّلا ، بيرونى در « رسالة
تنكلوشا ( ملحق : مدخل منظوم واحكام علم النجوم للخجندى ) — صفحة پيشگفتار 56
مساهمون: مؤلف مجهول
صپيشگفتار ٥٦