توضيحا مطلب فوق موضوع سؤال هشتم است از مسائل مورد بحث ابوريحان وأبو على سينا كه تفصيل آن خواهد آمد .
أبو على سينا ورصد طول وعرض بلد جرجان
2 - بيرونى در كتاب تحديد نهايات الأماكن تأليف 416 ه ق بمناسبت رصد طول وعرض بلد جرجان مكرر از أبو على سينا ورسالهيى كه در اينباره براي زرّين گيس دختر أمير شمس المعالي قابوس وشمگير نوشته ؛ ورصدى كه بفرمان أو در جرجان انجام داده بود ياد كرده وكيفيت عمل أو را بتفصيل باز نموده است .
* * * مطلب فوق را در فصول قبل ذيل ارصاد نجومى ابوريحان در جرجان باختصار ذكر كرديم ؛ اينجا بر توضيح مىافزاييم كه كيفيت عمل أبو على سينا اين بود كه براي عرض بلد به رصد كواكب ثابته متوسل گرديد كه نتيجهاش يكبار از 37 درجه كمتر وبار ديگر از 37 درجه بيشتر درآمد ؛ وخود أو قدر متوسط يعنى 37 درجه را پذيرفت ؛ در صورتي كه بموجب رصد ومحاسبهء دقيق خود ابوريحان كه در أيام أقامت جرجان انجام داده بود عرض بلد جرجان 38 درجه و 8 دقيقه و 33 ثانيه است .
أبو الفضل هروى هم كه قبل از بيرونى وابن سينا بسال 371 ه ق در جرجان رصد كرد عرض بلد آنجا را 38 درجه ودر سال بعدش 37 درجه و 40 دقيقه استخراج كرده بود .
* * * اما چگونگى عمل أبو على سينا در تعيين طول بلد جرجان اين بود كه بجاى قرار دادى كه با منجمان وراصدان بلاد معلوم الطّول گذاشته باشد تا بقاعدهيى كه براي تعيين تفاوت طول ما بين شهرها معمولست ، خسوفى را در يك وقت رصد كنند ، پايهء عمل خود را بر زيجها ، مخصوصا زيج حبش حاسب نهاد كه طول وعرض بغداد ومواضع قمر در آن ضبط شده بود ؛ وبر اين فرض كه تفاوت ميان طول جرجان
و