مشرق دلالت است ومرّيخ را بر مغرب وزهره را بر جنوب ومشترى را بر شمال .
ولكن هندوان بكواكب قوّتى نسبت كنند وآنرا جهتي نام كنند . وآن قوّت عطارد ومشترى را اندر طالع بود وشمس ومرّيخ را اندر عاشر وزحل را اندر سابع وزهره وقمر را اندر رابع . پس واجب كند آنك مشرق بعطارد ومشترى منسوب باشد ومغرب بزحل وجنوب بشمس ومرّيخ وشمال بزهره وقمر . وايشانرا نيز شكلى است هشت سو بنام رأس . وأو را بكار همى دارند اندر اختيار كردن مر غلبه را اندر قمار « 1 » وشمس را بر مشرق همى نهند ومشترى را بر جنوب ومرّيخ « 2 » بر ميانشان وقمر بر ميان جنوب ومغرب وزحل بر ميان مغرب وشمال وعطارد بر شمال وزهره بر ميان شمال ومشرق . وبر مغرب چيزى ننهند . 105
روزها چگونه بخشش « 3 » كرده شد ميان ستارگان
چون روز يكشنبه اوّل روزهاى هفته است ، از نخستين ساعت « 4 » أو آغاز كردند وآن كوكب را دادند كه سبب بودن روز وشب وساعتشان است « 5 » وآن آفتاب است . ودوم ساعت أو آن كوكب را كه سپس « 6 » أو باشد اندر ترتيب فلكها چون از بر « 7 » همى فرود آيى فروسو وآن زهره است .
و
هامش
عبّاسى ( جلوس 279 وفات 289 ه ) بود واز مولّفاتش شرح مجسطى وكتاب المواليد است .
أبو ريحان در كتاب مقاليد علم الهيئة والآثار الباقية مكرّر از وى بنام ونسب ياد كرده واز مؤلّفاتش نقل فرموده است . از جمله در آثار الباقية ( ص 142 ) ميفرمايد : ومن الصّواب ان نذكر بابا قدعدمته الرّيجات ولم يذكره أحد الا ابا العبّاس الفضل بن حاتم النّيريزى في تفسيره للمجسطى . در الفهرست ابن نديم نيز ترجمهء حال ومؤلّفاتش ذكر شده است .
( 1 ) - ولهم أيضا شكل مثمّن منسوب إلى الرّأس يستعملونه في الاختيار للمغالبة في القمار ، ع . أستاذ در كتاب تحقيق ما للهند ( چاپ اروپا ص 146 ) تصوير اين مثمّن را با شرحش ذكر كرده است . در ابتدأ ميفرمايد « ولهم الاختيار للقمار بالجهات الثّمان شكل يسمّونه راه چكراى شكل الرّأس » ودر آخر ميگويد وإذا علمت جهة الثّمن الذي أنت فيه فاعلم انّها منسوبة إلى الرّأس فاجعلها في الجلوس للّعب وراء ظهرك فإنك تظفر بزعمهم .
( 2 ) - مرّيخ را ، حص . ومرّيخ بر ميان ايشان ، س .
( 3 ) - بخش ، حص .
( 4 ) - ساعات ، حص .
( 5 ) - ساعات بود ، حص . ساعاتشان است ، س .
( 6 ) - از پس ، خ .
( 7 ) - از زبر ، حص .