گشاده شد « 1 » ودهقانان سواد برنج افتادند وبرزگران را دشخوار شد . پس متوكل « 2 » نيّت بر آن نهاد كه نوروز را سپستر برد تا رعيّت را آسان شود . ونرسيده است بتمام كردن آن « 3 » . واز پس أو خليفهيى را اندرين شغل نبود مگر معتضد را « 4 » كه أو را جز اين همّت نبود . پس نوروز را بيازدهم روز حزيران « 5 » برد . وديگر ماههاى پارسى وآنچ اندر آنست از روزگارها بحسب نوروز از پس برده شد . 92
چون سريانيان سال خويش كبيسه كنند مسترقهء معتضد نيز شش روز شود اندر آنسال .
روزهاى خوارزمشاهى كدامند
سبب بدين روزها مانندهء سبب ماههاى معتضد است كه گفتيم « 6 » زيراك أحمد بن محمد بن عراق بن منصور خوارزمشاه « 7 » بدين
هامش
( 1 ) - شدى ، خد .
( 2 ) - يعنى جعفر المتوكّل على اللّه عبّاسى كه دورهء خلافتش 232 - 247 هجرى بود . شروع متوكّل باين كار مطابق نوشتهء ابن أثير در سنهء 245 هجرى قمري بوده است .
( 3 ) - واخترم قبل اتمامه ، ع .
( 4 ) - يعنى احمد المعتضد باللّه خليفهء عبّاسى ( دورهء خلافتش 279 - 289 هجرى قمري ) .
اصلاحى كه معتضد عبّاسى در نوروز كرد از وقايع سنهء 282 هجرى قمري مطابق 895 مسيحي و 264 يزدگردى است . نوروز اين سال نسبت بعهد يزدگرد تقريبا دو ماه جلوتر از جاى حقيقي افتاده بود . معتضد براي تسهيل كار در گرفتن وپرداختن خراج امر كرد تا كبيسه كردند ونوروز را در يازدهم حزيران ثابت نگاه داشتند . بحترى ( أبو عباده وليد بن عبيد طائى متوفّى 284 ه ) در مدح متوكّل گفته بود :انّ يوم النّيروز قد عاد للعهد الّذى كان سنّه اردشير * أنت حوّلته إلى الحالة الأولى وقد كان حائرا يستديريحيى بن علىّ منجّم ( يحيى بن علىّ بن يحيى بن أبي منصور متولّد 251 متوفّى 300 هجرى ) در مدح معتضد گفت :يوم نيروزك يوم * واحد لا يتأخّر
من حزيران يوافى * ابدا أحد عشربراي تفصيل اين قضيّه رجوع شود بتاريخ كامل ابن أثير وأبو الفدا ومروج الذّهب مسعودى وجلد دوّم تاريخ ادبيّات تأليف نگارنده .
( 5 ) - حص ( روز ) ندارد . خ ، بپانزدهم . تحريف است . فجعل النّوروز حادي عشر حزيران ، ع .
( 6 ) - كه اندر دفتر گفتيم ، خد .
( 7 ) - منصور بن خوارزمشاه ، حص . ع . أستاذ ما از اين شخص در مؤلّفات خود مكرّر نام برده است .