فصل - در شناختن تقويم ودفتر سال
اندر دفتر سال چه بود
اين دفتر سال بر ماه وسال پارسى كرده همى آيد از بهر آسانى وخوبى تقدير . وأو را نيز تقويم خوانند . زيرا كه هرچ برابر هر روزى نهاده است اندرو همه راست كرده ودرست است . ومانندهء أو بكشمير كنند سال هندوان را « 1 » وبشهرهاى هندوستان برند بطوماركهاى از پوست توز . ونامش تت پترى 93 « 2 » اى كرّاسهء روزگار قمر . ولكن اندرو از بايستها نبود مگر اندك « 3 » ، وبتقريب شمار كرده « 4 » نه بتحقيق .
وامّا آن تقويم كه بشهرهاى ما كنند بايد دانستن كه بجدول نخستين از دست راست آنك بدو همى نگرد « 5 » روزگار هفته است بحروف أبجد . چنانك . 1 يكشنبه باشد . وب دوشنبه باشد . وهمچنين تا ز شنبه بود . آنگاه باز بحرف اوّل ا آيد « 6 » كه هفته تمام شده باشد « 7 » .
هامش
( 1 ) - هندوئى را ، خ .
( 2 ) -titipattriمركّب است از دو كلمهء تت بمعنى قمري وپتّرى بمعنى كراسه ودفتر .
( 3 ) - ولا يتضمّن من الواجب الّا شيئا نزرا ، ع .
( 4 ) - كردهاند ، حص .
( 5 ) - بگردد ، خ .
( 6 ) - باز بحروف أبجد آيد ، حص .
( 7 ) - در دو نسخهء كتاب التّفهيم عربى كه بنظر نگارنده رسيد پيش از أسامي ماههاى عرب وجهود وغيره جدولى كوچك بعنوان ( أسامي الهند للايّام السّبعة ) بدون هيچگونه شرح وبيانى ديده شد كه در هيچيك از نسخ فارسي وجود نداشت . وبحدّى مغلوط ومغشوش بود كه جز نام هفت ستارهء سيّاره چيزى از آن درست خوانده نميشد تا بفهميدن چه رسد . نگارنده باحتمال اينكه اين جدول هم براي اين كتاب از زير قلم ابوريحان درآمده باشد در جستجوى أصل صحيح واصلاح اغلاطش برآمد
و